Шымкент қаласы аумағындағы антропотопонимикалық әпсаналардың поэтологиялық пішіні

Жанат  Аймұхамбет; Маржан  Миразова; Қуанышбек  Кенжалин

doi:10.32523/2664-5157-2022-2-7-21

Авторлар

Жанат Аймұхамбет Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Маржан Миразова Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Қуанышбек Кенжалин Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-2-7-21

Аннотация

Мақалада Шымкент қаласы аумағында орналасқан Ұлы Жібек жолының
тарихи топонимдерінің атаулары зерттеледі. Топонимдерді атауда этникалық
тілдің қорына сіңген және халықтың мәдениеті мен тұрмысында ерекше
көркемдік-танымдық мәні бар фольклорлық материалдың маңызы зор.
Сондықтан топонимиканы лингвистикалық аспектіде ғана емес, әдебиеттануда,
фольклорда тарихи дереккөздер негізінде зерттеу өзекті және сұранысқа
ие. Бұл мақалада Шымкент қаласының Қошқар ата, Субұрған ата, Дәруіш
ата, Қамбар ата сынды тарихи орындарының атаулары антропотопономика
тұрғысынан зерделенді.
Антропотопонимия кісі аттарына, мифологиялық кейіпкерлерге, халықтық
мифтер мен аңыздарға байланысты нысандарды және елді мекен атауларын
зерттейді. Мақаламызда тарихи тұлғалардың, фольклорлық-мифологиялық
қаһармандардың, әпсана кейіпкерлерінің есімдерімен байланысты топо-
нимдерді де антропотопонимикалық деп таныдық.
Мақала авторлары фольклорлық мәтіндерді мотивтік салыстыру
негізінде жекелеген жер-су атауларының антропотопонимиялық әпсаналарда
бейнеленуін және ерекше ісімен ел жадында сақталған тұлғалардың
әңгімелерін қарастырады. Шетел әдебиеттануында «поэтикалық ономастика»
деген ұғым бар екені ескеріліп, бұл ұғымның пайда болуы фольклорлық
топонимдердің көркемдік құрылымы мен ондағы қолданылған бейнелеу
тәсілдеріне байланысты екені көрсетілді.
Зерттеу нысанына алынған әпсаналарды талдау нәтижесінде Ұлы Жібек
жолының тек сауда қатынасы ғана емес, мәдени-рухани байланыста да
маңызды қызмет атқарғандығына назар аударылды.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Жанат Аймұхамбет , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

филология ғылымдарының докторы, қазақ әдебиеті кафедрасының профессоры

Маржан Миразова , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

докторант

Қуанышбек Кенжалин , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

PhD, қазақ тіл білімі кафедрасының доценті

Әдебиет

Antichnye teorii yazyka i stilya [Antique theories of language and style]. Saint-Petersburg, Aleteiya, 1996. 368 p. [in Russian].

Suleimenova E., Madieva G., Shaimerdenova N. t.b. Til bilimi sozdigi [Dictionary of Linguistics]. Almaty, Gylym, 1998. 544 p. [in Kazakh].

Biyarov B. Qazaq toponimderinin tiptik ulgileri [Typical samples of Kazakh toponyms]. Astana, Sh. Shayakhmetov atyndagy Tilderdi damytudyn respublikalyq uilestiru-adistemelik ortalygy, 2013. 432 p. [in Kazakh].

Krivoshekova-Gantman A.S. Rol antroponimii i etnonimii v toponimicheskih issledovaniah [The role of anthroponymy and ethnonymy in toponymic research]. [Elec. resourse]. – 2020. – URL: https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39106/ 1/ vtop_16_07.pdf. – P. 51-56. (Accessed: (26.03.2022)) [in Russian].

Qaskabassov S. Tandamaly. – Т. 1. Qazaqtyn halyq prozasy [Selected. Volume 1. Kazakh folk prose]. Astana, «Foliant», 2014. 320 p. [in Kazakh].

Qazynaly Ontustik. Qurastyrgan Q.T. Tazhiyev. – T. 22. 4-kitap [The Treasury of the South. Compiled by K.T.Tazhiyev. Volume 22, book 4]. Almaty, Nurly alem, 2011. 304 p. [in Kazakh].

«Qazaqstan» Ulttyq entsiklopediyasy. – T. 6. Q – N [National Encyclopedia «Kazakhstan». Volume 6. K – N]. Almaty, Qazaq entsiklopediyasynyn bas redaktsiyasy, 2004. 696 p. [in Kazakh].

Sagyndyquly B. Galamnyn gajaiyp syrlary. Dini zertteu [Astonishing Secrets of the Universe. Religious study]. Almaty, 2016. 568 p. [in Kazakh].

Qazaqtyn etnografiyalyq kategoriyalary, ugymdar men ataularynyn dasturli juiesi. Entsiklopediya. Т. 5. P – YA [Traditional system of Kazakh ethnographic categories, terms and names. Encyclopedia. V. 5. P – YA]. Almaty, TOO Alem Damu Intergatsiya, 2017. 816 p. [in Kazakh].

Qondybai S. Argyqazaq mifologiyasy. 2-kitap [Ancient Kazakh mythology. Book 2]. Almaty, Daik-Press, 2004. 516 p. [in Kazakh].

Zinkin S.I. Vvedenie v poeticheskomu onomastiku [Introduction to poetic onomastics]. Moscow, 1965. 345 p. [in Russian].

Zaitseva K.B. Angliiskaya stilisticheskaya onomastika. Teksty lektsii [English stylistic onomastics. Texts of lectures]. Odessa, 1973. 67 p. [in Russian].

Nemirovskaya I.V. Nekotorye problemy literaturnoi onomastiki [Some problems of literary onomastics]. In: Aktualnye voprosy russkoi onomastiki [Actual questions of onomastics]. Kiev, UMKVO, 1988. 258 p. [in Russian].