Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасындағы Үнді сюжеттері

Бауыржан Омаров

doi:10.32523/2664-5157-2020-2-4-37-46

Авторлар

Бауыржан Омаров Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2020-2-4-37-46

Кілт сөздер:

үнді хикаялары, көшпелі сюжет, көне құндылық, санскрит, аңыздар, қалмақ қызы, жұмбақ, антқа адалдық, аллегориялық әңгіме, шығыс дәстүрі

Аннотация

Төл әдебиетімізде сан ғасырлардан тамыр тартатын көне сюжеттерге негізделген шығармалар
жеткілікті. Бұл туындыларға өзек болған аңыз-әңгімелердің түп-төркінін жете зерделеген сайын көп нәрсеге қа-
ныға түсеміз. Кейбір сюжеттердің сілемдері есте жоқ ескі замандардағы тәмсілдермен сабақтасып жатады. Оның
әуелгі бастауын қайдан алатыны, түрлі кезеңдерде қалай дамығаны, уақыт бедерінде қандай өзгеріске түскені –
тиянақты зерттеуді қажет ететін мәселе. Сонымен қатар, ежелгі сюжеттердің біздің дәуіріміздегі баршаға танымал
көркем дүниелерде қай тұрғыдан қолданылғанына, қалайша көрініс тапқанына, қаншалықты шебер бейнеленгені-
не назар аударсақ, ізденіс аясы кеңейе түспек. Бұл мақала қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Сәкен Сейфуллиннің
әйгілі «Көкшетау» поэмасында қолданылған бір сюжеттің түп негізін айқындауға арналған. Автор оның қайнар
көзін Үндістан жерінен бастау алған «Веталаның жиырма бес әңгімесі», «Түнгі жауһар-сырлар» («Жаваһир әл-а-
смар»), «Тотынама» сынды әдеби ескерткіштерден іздеп, өзіндік байлам-байыптамаларын ұсынады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Бауыржан Омаров, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

филология ғылымдарының докторы, телерадио және қоғаммен байланыс кафедрасының профессоры

Әдебиет

Zhizn’ Vikrami ili 32 istorii carskogo trona. Perevod s sanskrita P.Grincera [The life of Vikrami or 32 stories of the Royal throne. Translated from the Sanskrit by P. Grinter]. Moscow, Izdatel’stvo vostochnoj literatury [Publishing house of Oriental literature], 1960. 240 p. [in Russian].

Muhammad az-Zahiri as-Samarkandi. Sindbad-name. Perevod s M.Osmanova [Sinbad-nameh. Translated From M.Osmanov]. Moscow, Izdatel’stvo vostochnoj literatury [Publishing house of oriental literature], 1960. 314 p. [in Russian].

Hitopadesha. Poleznye nastavleniya. Perevod s hindi i obrabotka V.Bykova i R.Chervyakovoj [The hitopadesa. Useful instructions. Translation from Hindi and processing in V.Bykova and R.Chervyakova]. Moscow, Gosudarstvennoe izdatel’stvo detskoj literatury [State publishing house of children’s literature], 1958. 160 p. [in Russian].

Dvadcat’ pyat’ rasskazov Vetaly. Perevod s sanskrita R.Shor [Twenty-five stories of the Vetala. Translated from sanskrit by R. Shor]. Moscow, «Hudozhestvennaya literatura» [«Fiction»], 1939. 210 p. [in Russian].

Imad ibn Muhammad an-Naari. Zhemchuzhiny besed (Dzhavahir al-asmar). Perevod s persidskogo M.Osmanova [Pearls of conversation (Jawahir al-Asmar). Translated from the Persian by M.Osmanov]. Moscow, «Nauka», Gl. red. vostochnoj literatury [«Science», ed. oriental literature], 1985. 400 p. [in Russian].

Zija ad-Din Nahshabi. Kniga popugaya (Tuti-name) [The book of the parrot (Tuti-nameh)]. Moscow, Nauka, 1979. 350 p. [in Russian].

Seifullin S. Shygarmalary. T.3. Olender men poemalar [Works of S.Seifullin. V.3. Poems]. Astana, Foliant, 2013. 312 p. [in Kazakh].

Qasqabasov S. Altyn zhylga. Zertteuler men maqalalar [Golden beans. Research and articles]. Almaty, «Zhіbek zholy» BU, 2010. 576 p. [in Kazakh].

Dvadcat’ pyat’ rasskazov Vetaly. Perevod s sanskrita I.Serebryakova [Twenty-five stories of the Vetala. Translated from sanskrit I.Serebryakova.]. Moscow, Gosudarstvennoe izdatel’stvo hudozhestvennoj literatury [State publishing house of fiction], 1958. 148 p. [in Russian].

Serebryakov I. Indijskaya narodnaya kniga «Dvadcat’ pyat’ rasskazov Vetaly» [Indian folk book «Twenty-five stories of Vetala»]. Perevod s sanskrita I.Serebryakova [Translated from sanskrit I.Serebryakova]. Moscow, Gosudarstvennoe izdatel’stvo hudozhestvennoj literatury [State publishing house of fiction], 1958. 148 p. [in Russian].

Volshebnyj mertvec. Skazki. Perevod, vstupitel’naya stat’ya i primechaniya B.Ya.Vladimircova. Vsemirnaya literature [The magic dead man. Fairy tales. Translation, introductory article and notes by B.Ya. Vladimirtsov. World literature]. Petersburg – Moscow, GIZ, 1923. 120 p. [in Russian].

Povesti, skazki, pritchi Drevnej Indii. Perevody s pali i sanskrita [Stories, fairy tales, parables of Ancient India. Translations from pali and sanskrit]. Moscow, «Nauka», 1964. 304 p. [in Russian].

Ziyaaddin Nahshabi. Totynama [Totynama]. Almaty, Zhazushy, 1991. 304 p. [in Russian].

Totynama. Kone-turkі-shagataj tіlіnen audargan Niyaz Tobysh [Totynama. Translated from the ancient turkic-chagatai language Niyaz Tobysh]. Aqtau, Sh. Esenov atyndaqy Aqtau memlekettіk universitetі baspasy [Publishing house of Aktau State University named after Sh.Yessenov], 2005. 196 p. [in Kazakh].

Totynama. Zhauapty redaktory Orazbek Qanapin [Totynama. Executive editor Orazbek Kanapin]. Shynzhan, Shynzhan halyq baspasy, 1987. 346 p. [in Kazakh].

Qirabaev S. Kop tomdyq shygarmalar zhinagy [Collection of multi-volume works]. T.6. Almaty, «Qazygurt», 2007. 424 p. [in Kazakh].

Otetіleuov B. Shygarmalar [Works]. Almaty, Qazaq memlekettіk korkem adebiet baspasy [Kazakh state publishing house of fiction], 1961. 180 p. [in Kazakh].