Фразеологизмдердегі түркі әлемінің тілдік бейнесі

Гүлдархан Смағұлова

doi:10.32523/2664-5157-2020-2-1-63

Авторлар

Гүлдархан Смағұлова әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2020-2-1-63

Кілт сөздер:

әлемнің тілдік бейнесі, түркілік дүниетаным, фразеология, мәдени тілдік семантика, түркі әлемі

Аннотация

Мақалада түркі әлемінің тілдік бейнесіндегі фразеологизмдердің
мағыналық ерекшеліктері сөз болады. Кез келген түркі тіліндегі фразеологиялық
қор – сол ұлт өмірінің айнасы. Мұнда халықтың бүкіл өмір тіршілігі, салты мен
дәстүрі, құндылықтар жүйесі жинақталған. Түркі тілдес халықтардың танымдық
білім қоры бір бірін толықтырып отырады. Себебі, ортақ құндылықтар дүниесі,
стеоретип дағдылар мен мәдени өмір салты және дін ортақтығы о бастағы біртұтас
менталдық кеңістікке негізделген. Ал осы тұтастықтың келбеті тілдің кумулятивтік
қасиеті арқылы жинақталып, сақталып, түркі халықтарының өткен өміріндегі
тұрмыс-тіршілігінде мәдени ортақтықтың бар екенін айғақтайды. Бұл ретте түркі
фразеологизмдері мен паремияларының лингвомәдениеттанымдық интерпретациясын
ерекше айтуға болады. Бүгінгі таңдағы түркі фразеологиясының зерттеу аясы жан-
жақты, ғылыми нәтижелері антропоөзектік бағытқа негізделген. Бір ұлт – бір тіл.
Түркі әлемінің басқа ұлттардан айырмашылықтарын олардың тілдерінде сақталған
бейнелі тіркестердің этномазмұны айқындап бере алады. Этностық мәдениет – ұлттық
мәдениеттің ең ежелгі қабаты, бастапқы базисі. Осы қабаттағы салт пен дәстүрлерде
түркілер мәдениетінің ортақтығы мен ұқсастығының көрінісі жақсы сақталған.
Сондықтан түркі тілдерінің сөздік қорындағы ортақ лексика, ұқсас фразеологизмдер,
этнос тарихындағы мәдениремалардың лингвистикалық іздері, әдебиетіміздегі ортақ
сюжеттер ғылыми талдауды қажет етеді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Гүлдархан Смағұлова, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

филология ғылымдарының докторы, профессор

Әдебиет

Heidegger M. (1993) Bremia i byitie: st. i vystuplenia [Time and being: art and performances]. M., Respublika [M., Republic]. 447 p. (Mysliteli XX veka) [in Russian].

Smagulova G. (2008) Jahandanu jane turki frazeologiasy. //Тіl jane jahandanu: bugini men bolashagi [Globalization and Turkic phraseology.//Language and globalization: present and future]. Almaty. 216 p. [in Kazakh].

Qalybaeva Q. (2009) Salystirmali turki frazeologiasy [Comparative Turkic phraseology]. Almaty. 404 p. [in Kazakh].

www.centrasia.ru/newsA.php?st=1311933480

Smagulova G. (2010) Faktori formirovania kul’turno-iazykovoi semantiki //Konseptualnyie issledovania v sovremennoi lingvistike [Factors of formation of cultural and linguistic semantics//Conceptual research in modern linguistics]. Vyp.12 [Vol 12]. S-Petersburg-Gorlovka. 555 p. [in Kazakh].

http://old.islu.ru/danilenko/articles/vaiskart.htm

http://www.dissercat.com/content/leksika-pchelovodstva-tatarskogo-literaturnogo-yazyka.

(2006) Tatarcha ruscha idiomalar suzlege [Tatar-Russian dictionary of idioms]. Каzаn. 379 p. [in Tatar].

Smagulova G. (2010) Qazaq frazeologiasy lingvistikalyq paradigmalarda [Kazakh phraseology in linguistic paradigms].Almaty. 276 p. [in Kazakh].

Mog’tasimova G.R. (2005) Tatar halyq makal’lerenin leksikasy [Vocabulary of Tatar Proverbs]. Каzаn. 190 p.[in Tatar].

Osmonova J., Konkobaev K., Japarov Sh. (2001) Qyrgyz tilinin frazeologialyq sozdigi [Phraseological dictionary of the Kyrgyz language.].B., КТМU. 519 p.[inKirgiz].