Поэтика цвета и света в творчестве  современного татарского поэта Рената Хариса

Альфия Галимуллина

doi:10.32523/2664-5157-2022-4-7-22

Авторлар

Альфия Галимуллина Қазан (Еділ бойы) федералдық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-4-7-22

Кілт сөздер:

Ренат Харис, татар әдебиеті, мәдени код, ұлттық код, түс, жарық, өнер әлемі, символизм

Аннотация

Татар халқының қазіргі заманғы көрнекті ақыны, Татарстан Республикасының
халық ақыны, татар, орыс, ағылшын, француз, поляк, белорус, башқұрт, чуваш тілдерінде
жарық көрген 50-ден астам кітаптың авторы Ренат Харистің (Ренат Магсумович Харисов,
1941) шығармашылығы өзінің жан-жақтылығымен ерекшеленеді. Оның шығармалары татар
халқының, Ресейдің және әлемдік қоғамдастықтың өткені мен бүгініне қатысты адамгершілік,
философиялық, қоғамдық-саяси тақырыптарды зерделеуге арналған. Мақалада ақын
поэзиясының көркемдігіне айырықша назар аударылады, Ренат Харистің поэтикалық әлемінің
бояу мен жарыққа қанықтығы оның сезімін дәлірек және айқынырақ жеткізуге мүмкіндік
беретіндігі атап көрсетіледі. Ренат Харис шығармаларындағы түрлі-түсті және ашық бейнелер
символдық мәнге ие болып, татар халқының ұлттық кодын танытады, лирикалық қаһарманның
сезімдерін айқынырақ жеткізуге мүмкіндік беретін нағыз халықтық бояу мен жарық дәстүрлерін
бедерлейді. Ренат Харистің көркемдік әлемінде кескіндеме мен поэзия бір-бірімен тығыз
байланысып жатыр, өйткені ол өлең техникасын да, бейнелеу өнерінің қыр-сырын да шебер
меңгерген. Шығармашылық тақырыбы, суретшілер бейнесі Ренат Харис туындыларының басты
арқауы болады, оларда жарық пен түрлі-түсті бейнелер де маңызды эмоционалдық рөл атқарады.
Ренат Харис поэтикасына тән белгілердің бірі – оның бейнелерінің дыбыстық символизмі. Ақын
көбінесе жеке фактілерден ауқымды жалпылауларға, ассоциацияларға көшіп отырады және бұл
оның азаматтық және философиялық қана емес, лиро-эпикалық шығармаларына да қатысты.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Альфия Галимуллина, Қазан (Еділ бойы) федералдық университеті

педагогика ғылымдарының докторы, орыс әдебиеті және оны оқыту әдістемесі кафедрасының профессоры, Филология және мәдениетаралық байланыс институты

Әдебиет

Alekseeva L.A., 2015. Poetika cveta v lirike M.I. Cvetaevoj [The poetics of color in the lyrics of M.I. Tsvetaeva]. In: Molodoj uchenyj [The young scientist]. 20 (100). P. 584-586. [in Russian].

Bakirov M.H., 2012. Tatarskij fol’klor [Tatar folklore]. Kazan’: Ihlas. 400 p. [in Russian].

Bakirov M.H., 2014. Drevnetyurkskaya poeziya [Ancient Turkic poetry]. Kazan’: Tatarskoe knizhnoe izdatel’stvo. 390 p. [in Russian].

Gabbasova G.Z., 2005. Cvetooboznachenie v tatarskoj hudozhestvennoj rechi [Color naming in Tatar artistic speech]. In: Yazyk i literatura v polikul’turnom prostranstve: materialy regional’noj nauchno-prakticheskoj konferencii [Language and Literature in a Multicultural Space: Proceedings of the Regional Scientific and Practical Conference]. Birsk: BirGPI. Vyp. 2. P. 23-28. [in Russian].

Galimullin F.G., Galimullina A.F., 2021. Hudozhestvennaya kartina mira Renata Harisa [Artistic picture of the world by Renat Haris]. Kazan’: Izdatel’stvo Kazanskogo universiteta. 200 p. [in Russian].

Galiullin T.N., 2011. Akyl һam his berlege shagyjre (R.Hariska 70 yash’) [Edinstvo razuma i chuvstva v poezii (K 70-letiyu so dnya rozhdeniya R.Harisa] [The Unity of Reason and Feeling in Poetry (To the 70th Anniversary of the Birth of R. Haris)]. In: Renat Haris һәm tatar shig»riyate. Kazan’: Idel’-Press. P. 10-28. [in Tatar].

Zagidullina D.F., 2011. Renat Haris lirikasynda obraz tudyru uzenchaleklare: allegoriyadan – simvolga [Svoeobrazie sozdanie obraza v lirike Renata Harisa] [The peculiarity of the creation of the image in the lyrics of Renat Kharis]. In: Renat Haris һәm tatar shig»riyate. Kazan’: Idel’-Press. P. 58-62. [in Tatar].

Zamaletdinov R.R., 2004. Tatarskaya kul’tura v yazykovom otrazhenii [Tatar culture in linguistic reflection]. Moscow-Kazan’: Izdatel’skij centr VLADOS, Magarif. 239 p. [in Russian].

Ivanova Yu.V., 2007. Cvetooboznacheniya v strukture poeticheskogo teksta i podhody k issledovaniyu [Color designations in the structure of a poetic text and approaches to research]. In: Izvestiya RGPU im. A.I. Gercena [Proceedings of the Russian State Pedagogical University named after A.I. Herzen]. Saint-Petersburg, 5 (T.22). P. 112-118. [in Russian].

Kozlova N.N., 2010. Cvetovaya kartina mira v yazyke [Color picture of the world in language]. In: Uchenye zapiski Zabajkal’skogo gos. gumanit.-pedagogicheskogo universiteta im. N.G. Chernyshevskogo [Scientific notes of the Transbaikal State Humanitarian-Pedagogical University named after N.G. Chernyshevsky]. 3 (32). P. 82-88. [in Russian].

Kononov A.N., 1978. Semantika cvetooboznachenij v tyurkskih yazykah [Semantics of color terms in the Turkic languages]. In: Tyurkologicheskij sbornik [Turkological collection.]. Moscow: Nauka. 280 p. [in Russian].

Marhlevska M., 2021. O poezii Renata Harisa [About the poetry of Renat Kharis]. In: Tatarskaya poeziya i kul’tura vtoroj poloviny XIX – nachala XXI veka: dialog s zapadnymi i vostochnymi hudozhestvennymi tradiciyami (K 80-letiyu tatarskogo poeta Renata Harisa) [Tatar poetry and culture of the second half of the 20th - early 21st centuries: a dialogue with Western and Eastern artistic traditions (To the 80th anniversary of the Tatar poet Renat Kharis)]. Kazan’: Izdatel’stvo Kazanskogo universiteta. P. 155-157. [in Russian].

Mesyats S.V., 2012. Iogann Vol’fgang Gyote i ego uchenie o cvete [Johann Wolfgang Goethe and his doctrine of color]. Moscow: Krgu. 464 p. [in Russian].

Rodina S.A., 2001. Svet v hudozhestvenno-kolorativnoj sisteme liriki S.A. Esenina, 1891-1925 gg.: dissertaciya na soiskanie uchenoj stepeni kandidata filologicheskih nauk: zashchishchena [Light in the artistic and color system of lyrics by S.A. Yesenin, 1891-1925: dissertation for the degree of candidate of philological sciences: defended]. Moscow. 195 p. [in Russian].

Sabirova G.A., 2007. Cvet v tvorchestve tatarskih pisatelej-impressionistov nachala XIX veka [Color in the works of Tatar impressionist writers of the early twentieth century]. In: Vestnik KGU im. N.A.Nekrasova [Bulletin of N.A. Nekrasov KSU]. No 4. P. 146-148. [in Russian].

Safina L.M., 2021. Stil’nyj obraz Renata Harisa [Stylish image of Renat Haris]. Moscow: Izdatel’stvo «Pero». 203 p. [in Russian].

Sitdikova A.F., 2013. K voprosu opredeleniya bazovogo koncepta «Tos» i ego semanticheskogo polya na primere cvetooboznacheniya v tatarskom yazyke [To the question of defining the basic concept «Төс» and its semantic field on the example of color naming in the Tatar language]. In: Gramota [Diploma]. Tambov. No 5 (23). V. 2-h ch. Ch.1. P. 163-168. [in Russian].

Haris R., 1980. List’ya [Leaves]. Kazan’: Tatarskoe knizhnoe izdatel’stvo. 156 p. [in Russian].

Haris R., 2020. Tatar aty [Tatar horse]. Kazan’: Tatarskoe knizhnoe izdatel’stvo. 88 p. [in Tatar].

Haris R., 2021. Bratskaya sila v goryachej ruke [Fraternal strength in a hot hand]. In: Literaturnaya gazeta [Literary newspaper]. 18 (6783). 5-11 May. P. 15. [in Russian].

Haris R., 2021. Potom byla fraza [Then there was the phrase]. Kazan’: Magarif-Vakyt. 160 p. [in Russian].

Harisov R., 2006. Sajlanma asarlar v 7 t. (Izbrannye sochineniya) [Selected writings]. Kazan’: Tatarskoe knizhnoe izdatel’stvo. Vol.3. 511 p. [in Tatar].

Hisamov N.Sh., 2011. Shagyjr’nen fiker һam his don’yasy [Mir chuvstva i razuma poeta] [The world of feeling and mind of the poet]. In: Renat Haris һam tatar shig»riyate. Kazan’: Idel’-Press. P. 52-56. [in Tatar].

Yusupova N.M., 2016. Fol’klornye simvoly kak istochnik simvolizacii u tatar (Na materiale ornitomorfnoj i cvetovoj simvoliki) [Folklore symbols as a source of symbolization among the Tatars (Based on ornithomorphic and color symbolism)]. In: Vestnik Ryazanskogo gos. un-ta im. S.A. Esenina [Bulletin of the Ryazan State University named after S.A. Yesenin]. No 4 (53). P. 139-146. [in Russian].

Yushkina E.A., 2008. Poetika cveta i sveta v proze M.A.Bulgakova: dissertaciya na soiskanie uchenoj stepeni kandidata filologicheskih nauk: zashchishchena [Poetics of color and light in the prose of M.A. Bulgakov: dissertation for the degree of candidate of philological sciences: defended]. 2.10.2008. Volgograd. 222 p. [in Russian].

Yahin F.Z., 2011. Renat Harisnyn mahabbat shig»riyatenda lirik geroj [A lyrical hero in a love poem by Renat Harris]. In: Renat Haris һam tatar shig»riyate. Kazan’: Idel’-Press. P. 62-73. [in Tatar].