Түркі халықтары ынтымақтастығы кейбір мәселелерінің  Түркия деректері мен тарихнамасындағы көрінісі (ХІХ ғ. соңы  – ХХ ғ. бірінші ширегі)

Мирзахан Эгамбердиев; Айман Азмуханова

doi:10.32523/2664-5157-2023-3-72-91

Авторы

Мирзахан Эгамбердиев Казахский национальный университет им. Аль-Фараби
Айман Азмуханова Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-3-72-91

Ключевые слова:

Турция, Османское государство, Российская империя, источники, историография, тюркские народы, сотрудничество.

Аннотация

Конец ХІХ – первая четверть ХХ вв. характеризуется тяжелым бременем в истории тюркских народов: полным ходом шла политика духовной колонизации царской России, набирали силу джадидское и тюркистское движение, тюркские народы усилили свою солидарность в рамках этих идей, в результате двух последовательных революций изменилась вся структура имперской политики России, была реализована большевистская политика атеизма, голода и репрессий. Данный период изучен в отечественной историографии, но сегодня всесторонне продолжают открываться его «белые» пятна. Этот исторический период еще не изучен в источниках и историографии Турции, которая является братской страной. Основные источники выбранного нами хронологического периода сохранены в архивах Премьер-министра Турецкой Республики, концелярии Османского государства и редких фондах Национальной библиотеки в Анкаре. Исследования и историографические основы, связанные с проблемами сотрудничества тюркских народов, рассматриваются в статье в двух аспектах.
Основная цель статьи – комплексный анализ сотрудничества тюркских народов с конца ХІХ – первой четверти ХХ вв. в турецких источниках и историографии. Для достижения поставленной цели турецкие источники и материалы, хранящиеся в архивах, были классифицированны путем сравнительного анализа и на основе этого были проанализированы проблемы джадидского движения, тюркизма и ислама, мусульманской проблематики, национальной идентичности и
политико-культурной борьбы на основе принципа историзма.

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.

Сведения об авторах

Мирзахан Эгамбердиев, Казахский национальный университет им. Аль-Фараби

кандидат исторических наук, ассоциированный
профессор (доцент)

Айман Азмуханова, Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева

кандидат исторических наук, ассоциированный профессор (доцент)

Литература

Ibragimov M., 2005. Religioznoe obnovlenie v turkskom mire (1850 - 1917) [Religious renewal in the Turkic world (1850 - 1917)]: translation from turkish. Marash Ibragim. Kazan: Iman. 200 p. [in Russian].

Liven D., 1999. Russkaya, imperskaya i sovetskaya identichnost. Evropeiskii opyt i prepodavaniye istorii v postsovetskoi Rossii [Russian, Imperial and Soviet Identity. The European Experience and History Teaching in Post-Soviet Russia]. Moscow. 299 p. [in Russian].

Litvinov М.М., 1938. V borbe za mir [In the struggle for peace]. Moscow: Partizdat TsK VKP(B). 196 p. [in Russian].

Akçora Y., 1978. Türkçülük. Türkçülüğün Tarihi Gelişimi [Turkism. Historical Development of Turkism]. İstanbul: Özdemir Basımevi. 253 p. [in Turkish].

Akçuraoğlu Y., 1909. Rusya’da Sâkin Türklerin Hayât-ı Medeniye, Fikriye ve Siyasiyelerine Dair, Sırât-ı Müstakîm [On the Life, Civilisation, Intellectuality and Politics of Turks Residing in Russia, Sırât-ı Müstakîm], II.39. P. 201-204. [in Turkish].

Akçuraoğlu Y., 1906. Meşrutiyet-i Avamiye ve Müsülmanlar [Constitutionalism and Muslims]. Sayı 34 (8 Fivral). «Kazan Muhbiri». P. 2-3. [in Turkish].

Akçuraoğlu Y., 1915. Rusya’da Sâkin Müslümanların Mahalle ve Müftülük Teşkilatı: Bu Teşkilatı Islahata Dair Arzu ve Teşebbüsler [The Municipality and Muftiate Organisation of the Muslims Residing in Russia: Desires and Attempts to Reform this Organisation]. Türk Yurdu. IX.1 (10 Eylül 1331). P. 2752-2756. [in Turkish].

Akın R., 2002. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma devri ve Türkçülük hareketi, 1908-1918 [The disintegration period of the Ottoman Empire and the Turkism movement, 1908-1918]. Ankara: Der Yayınları. 320 p. [in Turkish].

Andican A. Ahat, 2009. Osmanlı’dan günümüze Türkiye ve Orta Asya [Turkey and Central Asia from the Ottoman Empire to the present]. İstanbul: Doğan Kitap. 625 p. [in Turkish].

Aydemir Ş.S., 2019. Enver Paşa (Cilt 3) Makedonya’dan Ortaasya’ya [Enver Pasha (Volume 3) From Macedonia to Central Asia]. İstanbul: Remzi kitabevi. 672 p. [in Turkish].

Bademci A., 2019. Kendi Arşiv Belgelerine Göre 1917-1934 Türkistan Milli İstiklal Hareketi [Turkestan National Independence Movement 1917-1934 According to Own Archive Documents]. Ankara: Kamer Yayınları. 493 p. [in Turkish].

Baysun A.R., 2006. Türkistan İstiklal Hareketleri ve Enver Paşa [Turkistan Independence Movements and Enver Pasha]. İstanbul: Doğu kitaphanesi. 222 p. [in Turkish].

Bigiev M.C., 1906. Umum Rusya Müsülmanlarının 3’nçi Resmî Nedveleri, Kazan [3rd Official Nedva of the All-Russian Muslims]. Kazan. 243 p. [in Turkish].

Bozkurt G.S., 2008. 1905-1907 Yillari Rusya Muslumanlarinin Siyasi Kimlik Arayisi [The Search for Political Identity of Russian Muslims in 1905-1907]. İstanbul: Doğu Kütüphanesi. 478 p. [in Turkish].

Çokayoğlu M.Y., 1972. Eşinin Ağzından Mustafa Çokayoğlu [Mustafa Çokayoğlu by His Wife]. İstanbul: Yaş Türkistan yayını. 166 p. [in Turkish].

Çokayoğlu M., 1927. Türkistan Meselesi «Yeni Türkistan» dergisi [Turkestan Issue “Yeni Turkestan”: magazine]. İstanbul. 8 p. [in Turkish].

Darga M., 2007. Mehmet Emin Efendi İstanbul’dan Asya-yı Vusta’ya Seyahat [Mehmet Emin Efendi Travelling from Istanbul to Asia Vusta]. İstanbul. 197 p. [in Turkish].

Devlet N., 1987. Dünyada Türklük araştırmaları ve Türkiye [Turkish studies in the world and Turkey]. İstanbul: Fatih Yay.134 p. [in Turkish].

Devlet N., 1987. Dünyada Türklük araştırmaları ve Türkiye [Turkish studies in the world and Turkey]. İstanbul: Fatih Yay. 134 p. [in Turkish].

Ergin M., 1964. Dede Qurqut Kitabi [Dede Qurqut Book]. Ankara: Ankara Üniversitesi basımevi. 217 p. [in Turkish].

Erşanin S., 2007. Türkistan’da İslam ve Müslümanlar [Islam and Muslims in Turkestan]. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 344 p. [in Turkish].

Gaspıralı İ., 1906. Üçüncü Şûrâ-yı İslam [Third Shura-Islam]. Tercüman Gazetesi (18 Avgust). P. 1-2. [in Turkish].

Gökalp Z., 2019. Türkçülüğün Esasları [The Principles of Turkism]. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları. 182 p. [in Turkish].

Hayit B., 1962. Komünist Emperyalizmi Karşısında Türkistan [Turkestan in the Face of Communist Imperialism]. İstanbul: Toprak Dergisi Yayınları. 36 p. [in Turkish].

Hayit B., 1975. Türkistan Rusya ile Çin Arasında [Turkestan between Russia and China]. İstanbul: Otağ yayınları. 437 p. [in Turkish].

İbrahim A., Ertuğrul Ö.p, 2003. Âlemi-i İslâm ve Japonya’da islâmiyet’in yayılması – Türkistan, Sibirya, Moğolistan, Mançurya, Japonya, Kore, Çin, Singapur, Uzak Hind adaları, Hindistan, Arabistan, Dâru’l-Hilafe [The spread of Islam in the Islamic world and Japan - Turkestan, Siberia, Mongolia, Manchuria, Japan, Korea, China, Singapore, Far Hind islands, India, Arabia, Dâru’l-Hilafah]. İstanbul: İşaret. 1288 p. [in Turkish].

Kazakbalası G.C., 1980. Göçten Sonra [After the Migration]. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı. 320 p. [in Turkish].

Kırımlı H., 2016. Kırım’daki Kırım Tatar ( Türk İslam ) Mimarı Yadıgarları [Crimean Tatar (Turkish-Islamic) architects in Crimea]. İstanbul:Başbakanlık yurt dışı türkler. 880 p. [in Turkish].

Kurat A.N., 2014. Rusya Tarihi. Başlangıcından 1911’ye Kadar [History of Russia. From the Beginning to 1911]. İstanbul: Türk Tarih Kurumu. 537 p. [in Turkish].

Lewis Bernard, 2016. İslam ve Batı [Islam and the West]. Ankara: Akılçelen Yayınları. [in Turkish].

Maksudi S., 1934. Orta Asya Türk Devletler [Central Asian Turkish States]. Ankara: 352 p. Türk Tarihinin Anahatları Serisi. 50 p. [in Turkish].

Mardjani S., 1864. Ğurfetü’l-havâkînli ‘urfeti’l-havâkîn. Kazan. 36 p. [in Turkish].

Rızaeddin F., 1917. Şeyh Cemaleddin, Şûrâ, X.24 (Dikabr). P. 513-517. [in Turkish].

Rızaeddin F., 1907. İslamlar Hakkında Hükûmet Tedbirleri [Government Measures against Muslims]. Orenburg. 245 p. [in Turkish].

Sabyrgalieva N.B., 2022. Confessional policy of the Russian Empire in the western part of Kazakhstan (mid XIX – early XX centuries). Turkic Studies Journal. 2 (Vol. 4). P. 86-95. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-2-86-95

Sarınay Y. 2005 Belgelerle Osmanlı-Türkistan İlişkileri (XVI-XX. Yüzyıllar) [Ottoman-Turkistan Relations with Documents (XVI-XXth Centuries)]. T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. Ankara. 277 p. [in Turkish].

Sefercioğlu N., 2005. Tanıdığım Ünlü Türkçüler [Famous Turkicists I Know]. İstanbul: Ötüken Neşriyat. 312 p. [in Turkish].

Taneri A., 1983. Türk Kavramının Gelişmesi [Development of the Turkish Concept]. Ankara: Ankara Üniversitesi. 262 p. [in Turkish].

Taneri A., 1993. Türk Devletler Geleneği. Dün-Bugün [Turkish State Tradition. Yesterday and Today]. İstanbul: Milli Eğitim bakanlığı Yayınları. 464 p. [in Turkish].

Togan Z.V., 1981. Tarihte Usul [Method in History]. İstanbul: Enderun yayınları. 350 p. [in Turkish].

Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Kuruluş ve Gelişmesine Hizmeti Geçen Türk Dünyası Aydınları Sempozyumu bildirileri: 23-26 Mayıs, 1996 [Proceedings of the Symposium on the Intellectuals of the Turkic World Who Served the Establishment and Development of the Republic of Turkey: 23-26 May, 1996]. Erciyes Üniversitesi, Türk Dünyası Araştırmaları Merkezi. 614 p. ISBN 10: 9758013289. [in Turkish].

Üstel F., 2010. Türk Ocakları (1912-1931): İmparatorluktan Ulus-Devlete Türk Milliyetçiliği [Turkish Hearths (1912-1931): Turkish Nationalism from Empire to Nation-State]. İstanbul: Karton Kapak. 422 p. [in Turkish].