Абайтанудың алғашқы кезеңіндегі әлеуметтік ұстанымдар

Дандай Ысқақұлы; Шолпан Сағатова

doi:10.32523/2664-5157-2021-1-68-80

Авторлар

Дандай Ысқақұлы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Шолпан Сағатова Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2021-1-68-80

Кілт сөздер:

Абай, алғашқы басылымдар мен жарияланымдар, кеңес өкіметі, пікірсайыстар, қазақтың ұлы ақыны, баға беру, революциялық идеялардың ықпалы

Аннотация

Мақалада абайтану ғылымының негізі ХХ ғасырдың басында қаланғаны
айтылады. 1909 жылы ақынның алғашқы жинағы Санкт-Петерборда жарық көріп, Алаш
көсемдері Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы Абай шығармашылығы туралы
мақалаларын жариялады. Абай мұрасын белсенді түрде зерттеу Кеңес өкіметі орнағаннан
кейін, Абайдың өлеңдерінің 1922 жылы Қазан мен Ташкентте басылып шыққан кезінен
өріс ашады. Сол жылдары «Абай» журналында, басқа да мерзімді басылымдарда («Қызыл
Қазақстан» журналы, «Еңбекші қазақ», «Ақжол» газеттері) Ж.Аймауытовтың, Ә.Сағдидің,
Б.Кенжебаевтың мақалалары жарияланды. Сондай-ақ ұлы ақынның туындылары туралы
С.Мұқанов, А.Сегізбаев, Қ.Кемеңгеров, С.Сәдуақасов, Ы.Мұстамбаевтардың зерттеулері
жарық көрді. Баспасөз беттерінде қарама-қайшы әдеби пікірлер өршіді. Олардың бір тобы
Абайды ғұлама ақын, кемеңгер ойшыл, данышпан философ ретінде мойындап, биік баға берсе,
таптық және пролетарлық мәдениет идеялары ықпалында жүрген екінші топ оны ескі дәуірдің,
феодалдық қоғамның, діни қараңғылықтың ақыны деп танып, шығармаларын жосықсыз сынға
ұшыратады.
Мақалада негізінен 1920 жылдары абайтану төңірегінде өрістеген идеологиялық айтыс-
тартыстар қамтылған.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Дандай Ысқақұлы, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

филология ғылымдарының докторы,
филология және әлем тілдері факультетінің профессоры

Шолпан Сағатова, Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті

филология ғылымдарының кандидаты, әлеуметтік-
гуманитарлық пәндер кафедрасының доценті

Әдебиет

Bukeihanov A. Abai (Ibragim) Kunanbaev. Nekrolog [Abai (Ibragim) Khunanbayev. Obituary], «Semipalatinskii listok» [«sheet of Semipalatinsk»]. No 250. P. 2-3. [in Kazakh].

Jumabaev M. Magjan. Shygarmalary: (olender, poemalar, qara sozder) [Magzhan. Works: (poems, poems, words of edification)]. In: Qaz. SSR GA, M.O. Auezov atyn. adeb. jane oner in-ty [Science Academy of Kazak USSR, M.O. Auezov literature and art Institute]. Almaty, Jazushy, 1989. 446 p. [in Kazakh].

Uaq. Abai olenın oqyganda [When reading Abay’s poem]. Newspaper “Qazaq”. 23.06.1914.

р. [in Kazakh].4. Donentav S. Shygarmalar [Works]. Almaty, Rauan, 1990. 426 p. [in Kazakh].

Ekeu. Jurnal turaly [About journal]. Newspaper “Abai”. No1. 1918. P. 3-8. [in Kazakh].

Sagdi A. Abai. Newspaper «Aqjol». No 356. 13 October; No359. 20 October; No 363. 30 October; No369. 17 November; No372. 24 November. 1923. [in Kazakh].

Muqanov S. Qara taqtaga jazylyp jurmender, sheshender! [Do not write on the blackboard, poets!]. Newspaper «Enbekshy Qazaq». No 69. 01.03.1923. 3 р. [in Kazakh].

Saduaqasov S. Qazyrgy dauyr – ıs dauyry [Modern era – era of work]. Newspaper «Leninshyl jas». No1. 1925. 3 р. [in Kazakh].

Kenjebayuly B. Abai. Newspaper “Enbekshy qazaq”. No6. 28-29.08.1925. 3 р. [in Kazakh].

Qamzabekuly D. Ruhaniyat. Sayasi qugyn-surgyn qurbandary turaly maqalalar men zertteuler [Spirituality. Articles and research on victims of political repression]. Almaty, Bilim, 1997. 272 p. [in Kazakh].

Saduaqasov S. Adebiet angimeleri. Newspaper «Enbekshy qazaq». 15-16.02.1927. 3 р. [in Kazakh].

Jusypbaev H. Adebiet tekseru erejelerı. Adebietty Marks, Lenin joldarymen synaudyn negizderi [Literature verification rules. Fundamentals of criticism of literature on the lines of Marx and Lenin]. Newspaper «Jyl qusy». No 2. 1928. P. 5-9. [in Kazakh].

Mustambaiuly M. Korkem adebiet turaly. Newspaper «Qyzyl Qazaqstan». No2. 1927. P. 23-48. [in Kazakh].

Mustambaiuly Y. Abai. Newspaper «Jana adebiet». No7. 1928. P. 5-22. [in Kazakh].