Итоги исследований на поселении Жайлаутобе в Таласской  долине в 2023 г.

Ақан Оңғарұлы; Руслан  Буранбаев; Қуаныш  Арынов; Мамбет Шагирбаев

doi:10.32523/2664-5157-2024-3-104-121

Авторлар

Ақан Оңғарұлы Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты
Руслан Буранбаев Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты
Қуаныш Арынов Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты
Мамбет Шагирбаев Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-3-104-121%20

Кілт сөздер:

Талас өңірі, Жайлаутөбе қонысы, археология, археозоология, кейінгі қаңлы кезеңі, қазба, керамика

Аннотация

Талас өңірінде дәуірлер тоғысында қалыптасқан және осы аумақтағы ерте егіншілік мәдениетінің алғашқы ескерткіштері болып табылатын «алаңды төбе» типіндегі қаңлы қоныстары белгілі. Олар екі бөліктен тұрады – төбесі тегіс негізгі қорған және оған іргелес орналасқан төменгі платформасы бар алаң. 1960 жылдары Шөлтөбе және Қызылқайнартөбе қоныстары зерттелді. 2015-2019 және 2022-2023 жылдары Бақатөбе қаласында қазба жұмыстары жүргізілді. Олардың ортаңғы бөлігінен монументалды крест тәрізді және төртбұрышты ғимарат құрылыстары табылды. Алайда әлі күнге дейін осы типтегі ең ірі Жайлаутөбе қонысы зерттелмей келді. Осыған орай Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының отряды 2023 жылдың далалық маусымында аталған ескерткішке алғаш рет қазба жұмыстарын жүргізді. Аумағы 73 шаршы метр болатын қазба ескерткіштің төменгі алаңшасына салынды. Бұл нысаннан толық сақталған құрылыс орындары анықталмағанымен, көптеген керамикалық және остеологиялық материалдар табылды. Сондай-ақ, жоғарғы төбешікке стратиграфиялық траншея салынып,
шикі кірпіштен салынған күрделі ғимарат құрылысы анықталды. Қазба жұмыстарынан алынған қыш ыдыстардың ерекшеліктері Талас алқабы мен Оңтүстік Қазақстанның отырықшы-егіншілік қоныстардың материалдарымен ұқсастықтарға ие. Зооархеология зертханасында жүргізілген сүйек қалдықтарын зерттеу жануарлардың түр бойынша құрамы мен сандық статистикасын анықтауға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес ескерткіш б.з. II-IV ғғ. мерзімделіп, кейінгі қаңлы кезеңіне жатқызылды.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Ақан Оңғарұлы, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

тарих ғылымдарының кандидаты, бас директор

Руслан Буранбаев, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

докторант, кіші ғылыми қызметкер

Қуаныш Арынов, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

докторант, кіші ғылыми қызметкер

Мамбет Шагирбаев, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

докторант, ғылыми қызметкер

Әдебиет

Ageeva E.I., Pacevich G.I., 1958. Iz istorii osedlyh poselenij i gorodov Yuzhnogo Kazahstana [From the history of settled settlements and cities of Southern Kazakhstan]. Trudy instituta istorii, arheologii i etnografii [Proceedings of the Institute of History, Archeology and Ethnography]. Tom V. Alma-Ata: AN KazSSR. 215 p. [in Russian].

Akishev K.A., Bajpakov K.M., Erzakovich L.B., 1972. Drevnij Otrar (Topografiya, stratigrafiya, perspektivy) [Ancient Otrar (Topography, stratigraphy, prospects)]. Alma-Ata: Nauka. 216 p. [in Russian].

Alipcheev I.S., Bajbosynov K., 1982. Svod pamyatnikov istorii i kul’tury Dzhambulskoj oblasti [Collection of historical and cultural monuments of the Dzhambul region]. Dzhambul: Obltipografiya. 2008 p. [in Russian].

Bajpakov K.M., Podushkin A.N., 1989. Pamyatniki zemledel’chesko-skotovodcheskoj kul’tury Yuzhnogo Kazahstana (I tysyacheletie n. e.) [Monuments of the agricultural and pastoral culture of Southern Kazakhstan (1st millennium AD)]. Alma-Ata: Nauka. 160 p. [in Russian].

Bernshtam A.N., 1949. Problemy drevnej istorii i etnogeneza Yuzhnogo Kazahstana [Problems of ancient history and ethnogenesis of Southern Kazakhstan]. Izvestiya AN KazSSR. Seriya arheologicheskaya [News of the Academy of Sciences of the KazSSR, archaeological series]. Vypusk 2. Alma-Ata. P. 89-97. [in Russian].

Borovkova L.A., 2001. Carstva «zapadnogo kraya» vo II–I vekah do n.e. (Vostochnyj Turkestan i Srednyaya Aziya po svedeniyam iz «SHi czi» i «Han’ shu») [Kingdoms of the “western edge” in the 2nd-1st centuries BC. (Eastern Turkestan and Central Asia according to information from “Shi Ji” and “Han Shu”)]. Moskva: Institut vostokovedeniya RAN. Kraft +. 368 p. [in Russian].

Mershchiev M.S., 1966. Poselenie Chol’-tobe v severnyh predgor’yah Kirgizskogo Alatau [Settlement of Chol-tobe in the northern foothills of the Kyrgyz Alatau]. Vestnik AN KazSSR [Bulletin of the Academy of Sciences of the KazSSR]. 12. Alma-Ata: AN KazSSR. P. 69-73. [in Russian].

Mershchiev M.S., 1970. Poselenie Kzyl-Kajnar-tobe I-IV vekov i zahoronenie na nem voina IV–V veka [The settlement of Kzyl-Kainar-tobe of the 1st–4th centuries and the burial of a warrior of the 4th–5th centuries]. Po slovam drevnih kul’tur Kazahstana [According to the ancient cultures of Kazakhstan]. Alma-Ata: AN KazSSR. P. 79-92. [in Russian].

Pletneva S.A., 1981. Vvedenie [Introduction]. Stepi Evrazii v epohu srednevekov’ya [Steppes of Eurasia in the Middle Ages]. Moskva: Nauka. 302 p. [in Russian].

Podushkin N.P., 1970. K voprosu o keramike rannezemledel’cheskih poselenij verhovij reki Arys’ (I–IV vv.) [On the issue of ceramics of early agricultural settlements of the upper reaches of the Arys River (I–IV centuries)]. Po slovam drevnih kul’tur Kazahstana [According to the ancient cultures of Kazakhstan]. Alma-Ata: AN KazSSR. P. 93-107. [in Russian].

Svod pamyatnikov istorii i kul’tury Zhambylskoj oblasti. Bajzakskij rajon [Collection of historical and cultural monuments of Zhambyl region. Bayzak district.], 2010. Almaty: Tipografiya kompleks. 204 p. [in Russian].

Senigova T.N., 1962. Poselenie Aktobe [Settlement of Aktobe]. Arheologicheskie issledovaniya na severnyh sklonah Karatau: Trudy IIAE im. Ch.Ch. Valihanova [Archaeological research on the northern slopes of Karatau: Proceedings of the Institute of History, Archeology and Ethnography named after Ch.Ch. Valikhanov]. V. 14. Alma-Ata: Nauka. P. 57-82. [in Russian].

Taleev D.A., Torbekov E.S., 2020. Burnooktyabr’sk (Zhylkyshytөbe) qalashygynda 2018–2019 zhyldary zhurgіzіlgen zertteuler [Research conducted in the town of Burnooktyabrsk (Zylkyshitobe) in 2018-2019]. Kazakstan arheologiyasy [Kazakhstan Archaeology]. No 2 (8). P. 50-64. [in Kazakh].

Torgoev A.I., Kulish A.V., Torezhanova N.Zh., 2020. Zamok Baka-tobe i krestoobraznye postrojki Kangyuya [Baka-tobe Castle and the cruciform buildings of Kanguy]. Arheologiya i istoriya Kangyujskogo gosudarstva [Archaeology and history of the Kangyu state]. Shymkent: Alem. 216 p. [in Russian].

Torgoev A.I., Kulish A.V., Torezhanova N.Zh., 2023. O vostochnoj granice Kangyuya v II-IV vv. n. e. [About the eastern border of Kangyuy in the II-IV centuries AD]. Drevnie i srednevekovye gosudarstva i soyuzy nomadov Evrazii v kontekste novyh arheologicheskih i pis’mennyh istochnikov: materialy Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii, posvyashchennoj 70-letiyu arheologa, d.i.n., professora A.N. Podushkina (g. Shymkent, 17–18 marta 2023 g.) [Ancient and medieval states and unions of nomads of Eurasia in the context of new archaeological and written sources: materials of the International scientific and practical conference dedicated to the 70th anniversary of the archaeologist, Doctor of Historical Sciences, Professor A.N. Podushkin (Shymkent, March 17-18, 2023).]. Almaty: Institut arheologii imeni A.H. Margulana [Margulan Institute of Arhaeology]. 160 p. [in Russian].