Historical aspect of Turkey’s multi-vector regional policy (Central Asia)

Азмұханова Айман; Мырзахан Егамбердиев

doi:10.32523/2664-5157-2024-3-14-30

Авторлар

Азмұханова Айман Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті
Мырзахан Егамбердиев Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-3-14-30

Кілт сөздер:

Түркия, түркі әлемі, тепе-теңдік, Ресей, Қытай, Еуропалық Одақ, «Орталық дәліз», геосаясат, интеграция

Аннотация

Ресей мен Қытайдың жаһандық және аймақтық саясаттағы геосаяси ықпалының көрінісі Ресейге қарсы жаһандық санкцияларға байланысты Орталық Азияның түркі мемлекеттерінде ерекше байқалады. Осы уақыт ішінде Ресей мен Қытайдың геосаяси ықпалының әсерінен Түркия мен аймақ елдері арасындағы қарым-қатынастарды тереңдету және дамыту үдерісі бұрынғыдан да өзекті бола түсті. Түркия, Ресей дәстүрлі түрде өз мүдделерінің аймағы деп санайтын түркі әлемінде ықпалдырақ болуға ұмтылады, Қытай болса осы жүйенің ішіне енуде.
Түркияның бұл ұстанымы, әрине, Ресей мен Қытайды алаңдатады. Дегенмен, аймақтағы қайшы мүдделер мен геосаяси оқиғалар шеңберіндегі Түркияның іс-әрекеттері жылдам түрде көзге түсуде. Атап айтқанда, АҚШ, Ресей және Қытайдың ықпал ету аймақтары үшін геосаяси күресі Түркия үшін қолайлы мүмкіндіктер туғызып, оның халықаралық деңгейде беделін арттыруда. Түркия, Қазақстан, Әзербайжан, Өзбекстан және Қырғызстан толық мүшелер, ал Түрікменстан мен Мажарстан Түркі мемлекеттері ұйымына (ТМҰ) бақылаушы елдер болғандықтан, бұл Түркияның ТМҰ жүйесінде, әсіресе Орталық Азиядағы маңыздылығын одан әрі арттыруда. Осы тұрғыда, бұл мақала түркі әлеміне жылдам интеграцияланып жатқан Түркияның Ресей мен Қытай мүдделеріне қарсы тұруға мүмкіндік беретін ұстанымдарын зерттеуге арналған. Нақты аналитикалық деректер мен ТМҰ шеңберінде қол жеткізілген келісімдерге, сондай-ақ интеграциялық үдерістердің нәтижелеріне негізделе отырып, мазмұнды талдау мен салыстырмалы эмпирикалық тәсілді қолдану арқылы мақалада «Орталық дәліздің» рөлі мен трансконтиненталдық сауда жолының балама ретіндегі қызметін зерттеуге талпыныс жасалады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Азмұханова Айман, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті

тарих ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор

Мырзахан Егамбердиев , Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

т.ғ.д., қауымдастырылған профессор

Әдебиет

Bagdat Musin, Artur van Diesen i Dorin Bogdan-Martin podpisali Memorandum o vzaimoponimanii po sovmestnoi realizatsii initsiativy GIGA [Baghdat Musin, Arthur van Diesen and Dorin Bogdan-Martin sign Memorandum of Understanding on joint implementation of the GIGA initiative]. [Electronic resource]. – URL: https://www.unicef.org/kazakhstan/Пресс-релизы/мцриап-рк-юнисеф-и-международный-союз-электросвязи-подписали-меморандум-о (accessed: 15.03.2024). [in Russian].

Butyrina N., 2022. Kazakhstan, Azerbaidjan, Gruziya i Turtsiya dogovorilis o prodolzhenii razvitiya Transkaspiiskogo marshruta [Kazakhstan, Azerbaijan, Georgia and Turkey agree to continue developing the Trans-Caspian route]. [Electronic resource]. – URL: http://casp-geo.ru/kazahstan-azerbajdzhan-gruziya-i-turtsiya-dogovorilis-o-prodolzhenii-razvitiya transkaspijskogo-marshruta/ (accessed: 13.03.2024). [in Russian].

Vartazarova L.S., Kobrinskaya I.Ia., Utkin S.V., 2019. Sovremennaya Turtsiya: trendy razvitiya i znachenie dlya Rossii [Modern Turkey: Development Trends and Significance for Russia]. Мoscow: IMEMO RAN. 54 p. DOI:10.20542/978-5-9535-0550-5 [in Russian].

Vzglyad iz-za bugra: krovavaya turbulentnost Kazakhstana mozhet zatronut vsyu Srednuyu Aziyu [View from Abroad: Kazakhstan’s bloody turbulence could affect all of Central Asia], 2022 [Electronic resource]. – URL:https://ulysmedia.kz/analitika/4516-vzgliad-iz-za-bugra-krovavaia-turbulentnost-kazakhstana-mozhet-zatronut-vsiu-sredniuiu-aziiu/ (accessed: 17.03.2024). [in Russian].

Druzhilovskii S.B., Hutorskaya V.V., 2003. Politika Turtsii i Irana v Tsentralnoi Azii i Zakavkaze [Turkish and Iranian policies in Central Asia and Transcaucasia]. Iran i SNG. Sbornik statei. IIIBV. Мoscow. 37 p. [in Russian].

Kazahstan: ispytanie «tranzitom vlasti» [Kazakhstan: the test of «transit of power»]. Programma Rossii I Evrazii. [Electronic resource]. – URL:https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/CHHJ8054-RUSSIAN-Kazakhstan-Report-FINAL.pdf (accessed: 17.03.2024). [in Russian].

Kunakov V.V., 2016. Turtsiya i ES: problemy konomicheskoi integratsii [Turkey and the EU: the challenges of economic integration]. Мoscow. 123 p.

Obsuzhdenie uslovii dostupa i bezopasnosti: Stsenarii koridorov i peredvizheniya v Lachine i za ego predelami [Discussion on Access and Security Conditions: Corridor and Movement Scenarios in Lachin and Beyond]. Publikatsiya podgotovlena po rezultatam vstrechi «Kontaktnoi gruppy po Karabahu (KGK)», sozdannoi po initsiative «Resursov primireniya» v 2010 godu s tseliy vyrabotki aktualnyh dlya politiki idei po problematike nagorno-karabahskogo konflikta. Vo vstreche, prohodivshei v techenie treh dnei v Tbilisi v kontse 2014 goda, prinimalo uchastie 15 chelovek - predstavitelei kspertno-analiticheskih soobshestv Baku, Erevana, Stepanakerta (Hankendi), i mezhdunarodnyh ekspertov. [Electronic resource]. – URL:https://rc-services-assets.s3.eu-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/755%20CR%20Caucasus%20Report%20RUSS%202014%20WEB_0.pdf (accessed: 12.03.2024). [in Russian].

Plotnikov D., 2016. «Myagkaya sila» politiki Kitaya, Turtsii, Irana, Rossii i SShA v Tsentralnoi Azii v sfere obrazovaniya [«Soft power» policies of China, Turkey, Iran, Russia and the US in Central Asia in the field of education]. Ars Administrandi (Iskusstvo upravleniya). P. 160-177. https://doi.org/10.17072/2218-9173-2016-1-160-177 [in Russian].

Pylev A.I., 2009. Vzaimootnosheniya Turtsii i tyurkskogo mira SNG [Relations between Turkey and the Turkic world in the CIS]. Vestnik Permskogo universiteta. Edition 4(8). 80 p. [in Russian].

Rossiyane uchredili s nachala goda v Turtsii svyshe 700 kompanii [Russians have set up more than 700 companies in Turkey since the beginning of the year] [Electronic resource]. – URL:https://tass.ru/ekonomika/16072031 (accessed: 18.03.2024). [in Russian].

Smagin N., 2022. Sobrat po sanktsiıam. Chto dast Rossii sblijenie s Iranom [A fellow sanctioner. What would Russia get out of rapprochement with Iran] [Electronic resource]. – URL: https://carnegieendowment.org/politika/88280 (accessed: 08.03.2024). [in Russian].

Turtsiya i Kazakhstan podpisali soglashenie o sovmestnom proizvodstve udarnyh bespilotnikov [Turkey and Kazakhstan sign agreement on joint production of strike drones] [Electronic resource]. – URL:https://www.currenttime.tv/a/turkey-kazakhstan-proizvodstvo-udarnyh-bespilotnikov/31846015.html (accessed: 14.03.2024). [in Russian].

Ukraina i Turtsiya podpisali soglashenie o svobodnoi torgovle [Ukraine and Turkey sign free trade agreement] [Electronic resource]. – URL:https://www.epravda.com.ua/rus/news/2022/02/3/682057/ (accessed: 17.03.2024). [in Russian].

Akpınar B.G., 2022. Arktik ve Sub-Arktik Bolgede Yashayan Turk Halklarının. Turkshe Konushan Halkların Kulturel. Dil Guvenliginin Saglanmasında Turk Devletleri Teshkilatının Rolu [Cultural History of Turkic Peoples. Turkish-Speaking Peoples Living in the Arctic and Sub-Arctic Regions]. Güv. Str. Derg. TDT Özel Sayısı. P. 181-216. DOI: 10.17752/guvenlikstrtj.1114572. [in Turkish].

Akyıldız S.A., 2023. Rusya’yla Çin ve İran’a Karşı Bölgedeki Denge Türkiye [Balance in the Region Against Russia, China and Iran, Turkey]. [Electronic resource]. – URL:https://www.voaturkce.com/a/rusyayla-cin-ve-irana-karsi-bolgedeki-karsi-denge turkiye/6990536.html (accessed: 12.03.2024). [in Turkish].

Aydin M., 2001. Geopolitics of Central Asia and the Caucasus. Continuity and change since the end of the cold war. Turkish Yearbook of International Relations, Vol 32. Р. 166-205.

Budak T., 2013. Orta Asya’da Küresel Jeoekonomik Rekabet ve Türkiye [Global Geoeconomic Competition and Turkey in Central Asia]. Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 9, Güz. P. 125-142. [in Turkish].

DEIK. [Electronic resource]. – URL:https://www.deik.org.tr/etkinlikler (accessed: 16.03.2023).

Ekrem E., 2011. Çin’in Orta Asya Politikaları. Rapor [China’s Central Asia Policies. Report.]. Ankara. P. 23-38. [in Turkish].

Erdoğan meets with leaders, discusses regional challenges in Prague summit. Daily Sabah with Agencies, 2022. [Electronic resource]. – URL:https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/erdogan-meets-with-leaders-discusses-regional-challenges-in-prague-summit (accessed: 24.03.2024).

Ildem T., 2022. A balancing act: Turkey’s misunderstood position on Ukraine. [Electronic resource]. – URL:https://www.europeanleadershipnetwork.org/commentary/a-balancing-act-turkeys-misunderstood-position-on-ukraine/ (accessed: 20.03.2024).

Lillis J., 2022. Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests. [Electronic resource]. – URL: https://eurasianet.org/kazakhstan-gas-price-hike-fuels-zhanaozen-protests (accessed: 16.03.2024).

Mushtaq N., 2004. Pak-Turkey Relations: Towards A Cooperative Future. Strategic Studies Vol. 24, No 2. Institute of Strategic Studies Islamabad. P. 89-116. [Electronic resource]. – URL:https://www.jstor.org/stable/45242527 (accessed: 15.03.2023).

Sabri S., 2000. Turkish foreign policy in the post-cold war era: the Challenges of the multi-regionalism. J. of international affairs. New York. Vol.54. No 1. P. 169-182.

Schnitzer A., 2017. South-South In Action The Cooperation Council of Turkic Speaking States. The Cooperation Council of Turkic Speaking States (The Turkic Council) South-South in Action The Turkic Council. New York. P. 12.

Chikhladze T., 2022. Aftermath of the 2020 Karabakh War: New Geopolitical Reality in the South Caucasus. Caucasus Analytical Digest. No128. July. Р. 3-15.

Tanis F., 2022. An intense global scramble is on to keep Ukraine grain deal alive, as Russia pulls out. [Electronic resource]. – URL:https://www.npr.org/2022/10/31/1132820362/russia-ukraine-grain-deal-turkey (accessed: 19.03.2024).