Бәбіш мола қаласының керамикасы (морфологиялық және  техника-технологиялық талдаулар негізінде)

Жанболат Утубаева; Макпал Суюндикова; Жанаргүл   Қалиева

doi:10.32523/2664-5157-2024-2-133-154

Авторлар

Жанболат Утубаева Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты
Макпал Суюндикова Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институты
Жанаргүл Қалиева Ә.Х. Марғұлан ат. Археология институтының Астана қаласындағы филиалы

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-2-133-154

Кілт сөздер:

археология, Сырдария, Бәбіш мола, Шірік Рабат мәдениеті, керамика, гипс, шамот, оганика

Аннотация

Керамика, кез келген археологиялық ескерткіш жайында құнды әрі маңызды мағұлмат беретін дереккөздің бірі болып табылады. Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының тарапынан құрылған Шірік Рабат экспедициясы Қызылорда облысы, Қармақшы ауданында орналасқан, мемлекет қорғауына алынған, жергілікті маңызы бар Бәбіш мола қалашығына археологиялық қазба-зерттеу жұмыстарын кешенді жүргізіп келеді. Мақаланы жариялаудағы негізгі мақсат – 2018-2022 жылдары Бәбіш мола қалашығына жүргізілген қазба барысында жиналған керамикалық материалдарға морфологиялық, техника технологиялық талдаулар жүргізу негізінде ғылыми айналымға енгізу. Бәбіш мола қалашығынан табылған қыш ыдыстар пайдалану мақсаттарына қарай шаруашылық, асханалық және ас үйлік ыдыстар деп топтастырылды. Соның ішінде пайызы басым асханалық құмыра ыдысы екендігін анық аңғаруға болады.
Жасалу технологиясы бойынша ыдыстардың барлығы шарық көмегімен және жапсырма әдісімен дайындалған. Сонымен қатар саз құрамына гипс, органика, шамот секілді қоспалар араластырылған. Ыдыстардың сырттары минералды бояулармен және түрлі геометриялық, толқынды сызықтармен өрнектеліп, безендірілген. Жүргізілген археологиялық қазба нәтижесі Бәбіш мола оазисінің орталығы Бәбіш мола қалашығы болғандығын дәлелдейді. Аталмыш қалашыққа жүргізілген археологиялық қазба барысында тіркелген түрлі қыш ыдыстар аумақта қыш өндірісінің дамығандығын көрсетеді. Нысанда ұйымдастырылған зерттеу жұмыстары, тіркелген археологиялық материалдар мен керамикалардағы морфологиялық және техника-технологиялық талдаулар нәтижелері Бәбіш мола қалашығының өмір сүру уақытын б.д.д III-II ғғ. мерзімдейді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Жанболат Утубаева, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

тарих ғылымдарының кандидаты, жетекші ғылыми қызметкер

Макпал Суюндикова, Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институты

докторант

Жанаргүл Қалиева, Ә.Х. Марғұлан ат. Археология институтының Астана қаласындағы филиалы

магистр, РФ КемМУ аспиранты, аға ғылыми қызметкер

Әдебиет

Andrianov B.V., 1969. Drevnie orositelnye sistemy Priaralya [Ancient irrigation systems of the Aral Sea region]. Moscow. 252 p. [in Russian].

Bobrinskii A.A., 1978. Goncharstvo Vostochnoi Evropy [Pottery of Eastern Europe]. Moskva: Nauka. 269 p. [in Russian].

Bobrinskii A.A., 1999. Goncharnaya tehnologiya kak obъekt istoriko-kulturnogo izucheniya [Pottery technology as an object of historical and cultural study]. Aktualnye problemy izucheniya drevnego goncharstva: kollektivnaya monografiya. Samara: SGPU. 233 p. [in Russian].

Bolelov S.B., 2004. Keramika [Ceramics]. Kalaly-gyr 2. Kultovyi tsentr v Drevnem Horezme IV-II vv. Do. n. e. Moscow: Vost. Literatura. 286 p., ill., karty. [in Russian].

Bolelov S.B., 2013b. Remeslo drevnego Horezma po arheologıcheskım dannym. Etapy Stanovlenııa [Craft of ancient Khorezm according to archaeological data. Stages formation]. RA. No 2. P. 77-86. [in Russian].

Vainberg B.İ., Levina L.M., 1993. Chirikrabatskaya kultura. Nizovya Syrdari v drevnosti [Chirikrabat culture. The lower reaches of the Syr Darya in ancient times]. Moscow: İEA RAN. vyp. I. 130 p. [in Russian].

Kurmankulov J., Bolelov S. B., Utubaev J. R., 2021. Drevnie zemledeltsy nizovev Syrdari [Ancient farmers of the lower reaches of the Syr Darya]. Trudy İnstituta Arheologii im. A. H. Margulana. T. I. Almaty: İnstitut arheologii im. A. H. Margulana. 322 p., ill. [in Russian].

Kurmankulov J., Bolelov S. B., Utubaev J. R., 2022. Arheologicheskie issledovaniya na gorodishe Babiş mola: Novye dannye [Archaeological research at Babish Malo settlement: New data] // Margulanskie chtenie – 2022: materialy mejdunarodnyi nauchno-prakticheskoi konferentsii (g. Almaty, 12-13 aprelya 2022 g.). Almaty: İnstitut arheologii im. A. H. Margulana. 450 p. [in Russian].

Qalıeva J., Utubaev Zh, Suyundıkova M., 2023. Eksperımentaldy tajіrıbe barysynda shіrіkrabat madenıetі eskertkіshterіndegі keramıkalyq ydystardyn jasalu tehnologııasy [Shirik pottery production technology of the Rabat culture in the context of experimental research]. Margulan oqulary – halyqaralyq gylymı-tajіrbıelіk konferentsııa materıaldary (Almaty q., 30-31 nayryz 2023 j.). 2 tomdyq. Almaty: Á.H. Margulan atyndagy Arheologııa ınstıtyty. 2 tom. 316 p. [in Kazakh].

Peşereva E.M., 1959. Goncharnoe proizvodstvo Srednei Azii [Pottery production in Central Asia] Moscow- Leningrad. 398 p. [in Russian].

Tolstov S.P., 1948. Po sledam drevnehorezmiiskoi tsivilizatsii [In the footsteps of the ancient Khorezmian civilization]. Moscow: Akademii Nauk SSSR. 328 p. [in Russian].

Tolstov S.P., 1962. Po drevnim deltam Oksa i Iaksarta [Along the ancient deltas of the Oxus and Jaxartes]. Moscow: Vostochnoi literatury. 324 p. [in Russian].

Tolstov S.P., Vorobeva M.G., Rapoport IY.A., 1960. Raboty Horezmskoi arheologo-etnograficheskoi ekspeditsii v 1957 g [The works of the Khorezm archaeological and Ethnographic expedition in 1957]. Materialy HA. Moscow. Vyp. 4. P. 3-62. [in Russian].

Tolstov S.P., Jdanko T.A., Itina M.A., 1963. Raboty Horezmskoi arheologo-etnograficheskoi ekspeditsii AN SSSR v 1958-1961 gg [The works of the Khorezm Archaeological and Ethnographic Expedition of the USSR Academy of Sciences in 1958-1961.]. Materialy HA. Moscow. Vyp. 6. P. 3-81. [in Russian].

Utubayev Zh.R., Bolelov S.B., Kasenova A.D., 2023. Babiş-mola – stolichnyi gorod epohi antichnosti v nizoväh Syrdäri: stratigrafia, periodizasia, hronologia [Babish-mola is the capital city of the antiquity era in the lower reaches of the Syr Darya: stratigraphy, periodization, chronology]. Stratum Plus. Arheologia i külturnaia antropologia. No3. P. 179-201. [in Russian].

Utubayev Zh., Bolelov S., Kalieva J., Suyundikova M.K., Kasenova A., 2023. Eksperimentalnye raboty po izgotovleniu keramiki Chirikrabatskoi kultury [Experimental work on the manufacture of ceramics of the Chirikrabat culture]. Povoljskaia arheologia No 3 (45). P. 235-247. [in Russian].

Utubayev Zh., Suyundikova M.K., 2023. XIX-XX gg. Syrdarianyn tomengı agysyndagy arheologialyq zertteuler [Archaeological research in the lower reaches of the Syr Darya XIX-XX centuries]. Kazakstan Arheologiasy. No 3 (21). P. 48-67. [in Kazakh].

Shıshkına G.V. 1975. Ellınıstıcheskaıa keramıka Afrasıaba [Hellenistic ceramics of Afrasiab]. SA. No2. P. 60-79. [in Russian].