Semantics and pragmatics of realia in the original and translation  of Abai Kunanbayev’s “Book of Words” into English

Сауле Жабаева

doi:10.32523/2664-5157-2023-4-52-62

Авторлар

Сауле Жабаева А. Байтұрсынов атындағы Қостанай өңірлік университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-4-52-62

Кілт сөздер:

реалия, аударма, мәдениет, семантика, прагматика, концепт, аударма әдістері, жалпылау, сипаттамалық аударма.

Аннотация

Бұл мақала аударманың семантикалық және прагматикалық мәселелеріне,
атап айтқанда, қазақ мәдениетінің реалияларын ағылшын тіліне аударуды талдауға
арналған. Зерттеудің практикалық материалы ретінде қазақ әдебиетінің классигі – ұлы Абай
Құнанбаевтың ағылшын тіліне аударылған «Қара сөздері» қолданылды. Зерттеу пәні – Абайдың
авторлық көзқарасының призмасы арқылы әлемнің қазақ бейнесінің тұжырымдамалық негізін
бейнелейтін қазақ мәдениетінің реалиялары. Бұл шығармадағы қазақ мәдениетінің реалиялары
мәдени кодты, ұлттық және көркемдік ерекшелікті түсіну үшін өте манызды. Көркем мәтіндегі
реалияларды пайдалану көркем бейнелерді көрсетеді. Реалиялар – мәдени ақпараттың
сақтаушылары. Тарихи реалиялар этнографиялық ақпарат береді. Алға қойылған міндетті іске
асыру үшін реалиялардың компоненттік және семантикалық талдау әдістері, сондай-ақ аударма
талдауы қолданылды. Бұл әдістер түпнұсқа мәтіндерін және ағылшын тіліне аудармасын
салыстырмалы талдауға негізделген. Таңдалған әдістерді қолдана отырып, практикалық
материалды талдау аудармашы аудармада прагматикалық бейімделудің ерекше түрлерін қажет
ететін реалия терең мәдени семантикасын түсінуі керек деген қорытынды жасауға мүмкіндік
берді. Аударма талдауы аударма стратегияларын анықтауға, оларды прагматикалық және
семантикалық эквиваленттілікке қол жеткізу тұрғысынан талдауға бағытталған. Түпнұсқа мен
аударманың салыстырмалы талдауы көрсеткендей, ағылшын тілінің тілдік құралдары қазақ
реалиялардың концептуалдық мазмұнын жеткізе алмайды, ал аудармашы қолданған аударма
әдістері рецептордың реалиялардың терең семантикасын түсінуін шектейді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Сауле Жабаева, А. Байтұрсынов атындағы Қостанай өңірлік университеті

филология ғылымдарының кандидаты, шетел филологиясы кафедрасының доценті

Әдебиет

Аbaidyn kara cozderi. https://abai.kz/post/6 [in Kazakh].

Aimukhambet J., Mirazova M., 2021. Abaj poetologiyasy: bejnelіlіk paradigmasyndagy korkem detal’dіn qyzmetі [Poetology of Abai: the function of artistic detail in the paradigm of imagery]. Journal of Turkic Studies. 3(2). P. 7–18. https://doi.org/10.32523/2664-5157-2021-2-7-18

Vinogradov V.S., 2004. Perevod. Obshchiye i leksicheskiye voprosy [Translation. General and lexical questions.]. Moscow: Universitet. Knizhnyi dom. 240 p. [in Russian].

Vlakhov S., Florin S., 2009. Neperevodimoe v perevode [The untranslatable in translation.]. Moscow: R.Valent. 360 p. [in Russian].

Komissarov V.N., 2002. Sovremennoe perevodovedenie [Modern translation studies.]. Moscow: ETS. 424 p. [in Russian].

Ter-Minasova S.G., 2004. Yazyk i mezhkulturnaya kommunikatsiya [Language and intercultural communication.]. Мoscow: Izdatelstvo Moskovskogo Universiteta. 352 p. [in Russian].

Abai, 2005. Book of Words. Semey: Abai International Club.183 p.

Baker M., 1992. In other words. Londo. n and New York: Routledge, Taylor and Francis Group. 329 p.

Bassnett S., 2005. Translation studiesLondon and New York: Routledge, Taylor and Francis Group.176 p.

Dickins J., 2005. Two models for metaphor translation. Target Journal, 17:2. P.227-273.

James K., 2002.Cultural Implications for Translation. Translation Journal, Volume 6, No 4.

Katan D., 2014. Translating cultures. An Introduction for Translators, Interpreters and Mediators. London and New York: Routledge. Taylor and Francis Group. 380 p.

Kramsch C., 1998. Language and culture. Oxford: Oxford University press. 134 p.

Newmark P., 1988. A textbook of translation. New York, London, Toronto, Sydney, Tokyo: Prentice Hall. 292 p.

Snell-Hornby M., 2006. The turns of translation studies: New paradigms or shifting viewpoints? Benjamins Translation Library. 221 p.

Torop P., 2002. Translation as Translating as Culture. Sign Systems studies, 30.2, P.593-605.

Tymoczko M., 2014. Enlarging translation. Empowering translators. London and New York: Routledge.Taylor and Francis Group.362 p.