Қазақтың салттық-ритуалдық тәжірибесіндегі от пен оның туындыларының семантикасы: дәстүр және қазіргі заман
Қаралымдар: 464 / PDF жүктеулері: 553
DOI:
https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-2-93-107Кілт сөздер:
от, күйе, күл, түркілер, рәсімдер, этнографиялық зерттеулер, тазарту, ошақ, символ, axis mundi.Аннотация
От және оның туындылары (күйе мен күл) қазақтардың дәстүрлі мәдениетінде маңызды рөл атқарды, олардың сарқыншақтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Бұл мақалада қазақтардың отқа, күйеге, күлге байланысты дәстүрлі түсініктері, олардың салттық практикадағы функциялары мен рөлдері, сондай-ақ осы элементтердің символдық мазмұны қарастырылады. От табиғат элементтерінің бірі бола отырып, адамды «жетілдірген» делдалға және мәдениеттің
архаикалық жалпыға бірдей көрінісіне айналған. Мәдениеттің ең ежелгі элементтерінің бірі ретінде от мәдени кодтың да бөлігі болып табылады. Мақала авторлары функционалдық тәсілдің көмегімен қазақ халқының салттық тәжірибесіндегі символдық мазмұнның негізін құрайтын оттың практикалық функцияларын анықтайды. Семантикалық әдіс пен мәдениетаралық талдауды қолдана отырып, авторлар оттың символдық мазмұнын саралайды. Сонымен бірге, бұл зерттеу түркі текті және басқа халықтардың мәдениеттерінен ауқымы кең материалды (макро тәсіл) жинауымен және талдауымен сипатталады, бұл осы тәжірибелердің негізгі элементтерін және олардың жаһандық мәдени кеңістіктегі нұсқаларын (түрлерін) анықтауға мүмкіндік береді.
Downloads
Әдебиет
Abramzon S.M., 1990. Kirgizy i ih etnogeneticheskie i istoriko-kul’turnye svyazi [Kyrgyz and their ethnogenetic and historical-cultural ties ]. Avt. vstup. st. S.T. Tabyshaliev. Frunze. 480 p. [in Russian].
Abramzon S.M., 1949. Rozhdenie i detstvo kirgizskogo rebyonka (Iz obychaev i obryadov tyan’shan’skih kirgizov) [Giving birth and chilhood of kyrgyz kid (from the customs and rituals of Tianshan kyrgyz people)]. Sb.MAE. V. XII. Moscow-Leningrad. P. 78-138. [in Russian].
Basilov V.N., 1994. Albasty [Albasty]. Istoriko-etnograficheskie issledovaniya po fol’kloru. Sbornik statej pamyati Sergeya Aleksandrovicha Tokareva. Sost. V.Ya. Petruhin. - Moscow: «Vostochnaya literatura» RAN. 276 p. [in Russian].
Bereznickiy S.V., 1999. Mifologiya i verovaniya orochej [Mythology and beliefs of the Orcs]. St. Petersburg: «Peterburgskoe vostokovedenie». 208 p. [in Russian].
Valihanov Ch.Ch., 1986. Izbrannye proizvedeniya [Selected works]. Moscow. 414 p.[in Russian].
Direnkova N.P., 1940. Shorskij fol’klor [Shor folklore]. Moscow-Leningrad: Izdatel’stvo akademii nauk SSSR. 448 p. [in Russian].
Kaskabasov S.A., 1972. Kazakhskaya volshebnaya skazka [Kazakh miracle fairytale]. Alma-Ata. 260 p. [in Russian].
Levi-Stros K., 1999. Mifologiki [Mythologiques]. V 4-h tt. V. 1. Syroe i prigotovlennoe. Moscow - St. Peterburg: Universitetskaya kniga. 406 p. [in Russian].
Lotman Yu.M., 1996. Vnutri mislyashih mirov. Chelovek- tekst- semiosphera-istoriya [Within the thinking worlds. Man - text - semiosphere - history]. Moscow: Yaziki russkoi kulturi. 464 p. [in Russian].
L’vova E.L., Oktyabr’skaya I.V., Sagalaev A.M., Usmanova M.S., 1988. Tradicionnoe mirovozzrenie tyurkov Yuzhnoj Sibiri [Traditional worldview of South Siberia Turks]. Novosibirsk: Nauka.Sib.otd-nie. 225 p. [in Russian].
Potapov L.P., 1969. Ocherki narodnogo byta tuvincev [Essay on folk life of Tuvan people]. Moscow: Nauka. 278 p. [in Russian].
Snesarev N.P., 1969. Relikty domusul’manskih verovanij i obryadov u uzbekov Horezma [Relics of preislamic believes and customs of Khorezm uzbeks]. Moscow: Nauka. 336 p. [in Russian].
Suhareva O.A., 1929. Mat’ i rebenok u tadzhikov (obryady i predstavleniya, svyazannye s materinstvom u tadzhikov goroda Samarkanda i kishlakov Kusaho, Kanibadama i Shahristana) [Mother and child of tadjiks (customs related to the motherhood of Samarkand and Kusaho,Kanibadama,Sharistan tadjiks)]. Iran. T. III. Tashkent. P. 107-191 [in Russian].
Tokarev S.A., 1990. Rannie formy religii [An early forms of religion]. Moscow: Izdatel’stvo politicheskoj literatury. 621 p. [in Russian].
Toleubaev A. T., 1991. Relikty doislamskih verovanij v semejnoj obryadnosti kazahov (XIX – nachalo XX veka) [Relics of preislamic beliefs in family customs of kazkah (XIX - beginning of XX century) ]. Alma-Ata: Gylym. 214 p. [in Russian].
Tohtabaeva Sh.Zh., 2017. Etiketnye normy kazahov. Chast’ II. Sem’ya i socium. [Etiquete norms of Kazakh. Part II Family and socium]. Almaty: Tovarishchestvo s ogranichennoj otvetstvennost’yu «LA GRÂCE». 168 p. [in Russian].
Shastina N.P., 1957. Puteshestviya na vostok Plano Karpini i Gil’oma Rubruka [The journey to the east of Plano Carpine and Wilghelm Ruburuk]. Moscow: Gosudarstvennoe izdatel’stvo geograficheskoj literatury. 270 p. [in Russian].
Shternberg L.Y., 1936. Pervobytnaya religiya v svete etnografii [The primitive religion in the light of ethnography]. Leningrad: Izdatel’stvo instituta narodov severa cik sssr im. P.G. Smidovicha. 571 p. [in Russian].
Shulembaev K.Sh., 1975. Magi, bogi i dejstvitel’nost’ (Obshchee i osobennoe v religioznyh verovaniyah kazahov) [Magician,gods and reality (Common and particular in religious beliefs of Kazakh)]. Alma-Ata: Kazahstan. 128 p. [in Russian].
Eco U., 1998. Otsutstvuiushaya structura: vvedenie v semiologiu [Missing structure: introduction to semiology]. Moscow: TOO TK “Petropolis”. 432 p. [In Russian].
Arakelova V., Asatrian M., 2006. Amulets, Fortune-telling and Magic: Iran, Caucasus, Central Asia and Afghanistan. Encyclopedia of Women & Islamic Cultures: Family, Body, Sexuality and health. Leiden-Boston: BRILL. P. 18-21.
Brown A.M., Farwell E., Nyerongsha D., 2008. The Tibetan Art of Parenting: From Before Conception Through Early Childhood. Boston: Wisdom Publication. 240 p.
da Silvas Gracias F., 1994. Health and hygiene in colonial Goa (1510-1961). New Dehli: Concept Publishing Company. 296 p.
Emerson E.R., 1884. Indian myths or legends, traditions, and symbols of the aborigines of America compared with those of other countries including Hindostan, Egypt, Persia, Assyria, and China. Boston: James R. Osgood and company. 677р.
Eliade M., 1957. Myths, dreams, and mysteries : the encounter between contemporary faiths and archaic realities. New York: Harper& Row. 256 p.
Fischer R., Xygalatas D., Mitkidis P., Reddish P., Tok P., Konvalinka I., et al., 2014. The Fire-Walker’s High: Affect and Physiological Responses in an Extreme Collective Ritual. PLoS ONE. 9(2). P. 1-6.
Ilimbetova A.F., 2022. “Healer Snake” in the Bashkir mythological and ritual tradition. Turkic Studies Journal, Vol. 4., No 1. P. 25-33.
Кarsten R., 2010. The Civilization of the South Indian Americans, New York: Routledge. 572 p.
Payne R.K., Witzel M., 2015. Homa Variations: The Study of Ritual Change across the Longue Durée. Oxford: Oxford University press. 448 p.
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2023 Turkic Studies Journal
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
