Жыраулар поэтикасындағы «шынайы адам» концептісі

Бибайша Нұрдәулетова; Мұстафа Шохаев; Анар Кенганова

doi:10.32523/2664-5157-2022-2-72-85

Авторлар

Бибайша Нұрдәулетова Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті
Мұстафа Шохаев Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева
Анар Кенганова Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-2-72-85

Кілт сөздер:

концептуалды әдіснама, жырау, сопылық, кемел адам, діни тезаурус, құндылық, өлең мәтіні.

Аннотация

Жыраулар – ауызша эпикалық дәстүрді жасаушы және таратушы ерекше
өнер иелері. Ауызша эпикалық дәстүр көне Грекияда, Арабияда, түркі
халықтарында, ал XX ғасырдың 40-50 жылдарына дейін Албания, Югославия,
Болгария, Македония елдерінде сақталып келді. Жыраулық дәстүрдің басты
ерекшелігі – оның ұрпақтан ұрпаққа ауызша тарап жеткізілетіндігінде және
жырдың қағазға жазылмай, ауызша шығарылатындығында. Жыраулық
дәстүр тудырған ғалам бейнесі өмір мен өлім, қуаныш пен қайғы, туған
жер сияқты жалпы адамзатқа ортақ ұғым-түсініктерге және толық
адам, дүниенің жаратылуы, атамекен сияқты ұлттық танымға қатысты
концептілер арқылы анықталады.
Мақала қазақ жырауларының, атап айтқанда, Батыс Қазақстанның
көптеген жырауларының шығармашылығындағы сопылық ілімді түсінуге
арналған. Авторлар сопылық ілімде адамзаттың рухани-адамгершілік
дамуы мен мәдени және интеллектуалдық дамуындағы рөлін ашатын
жүйелі зерттеулер әлі де жоқтың қасы екенін атап көрсетеді. Авторлар
сілтеме жасаған еуропалық ғалымдардың арасында суфизмнің жағымсыз
жақтары туралы өте қарама-қайшы пікірлер бар.
Авторлар «камили инсан» ұғымы сопылық ілімнің негізгі мәнінің бірі,
адамның рухани тазаруы, аскетизм, материалдық құндылықтардан бас
тарту арқылы толық адамдық даралыққа жетуі екенін атап көрсетеді.
Сонымен қатар, мақалада сопылық ілімнің зікір, пікір ету, шүкір ету,
тәубаға келу, тағлым, иман сынды басқа да мәнді ұғымдары философиялық,
теологиялық, тарихи-мәдени мағыналық талдауға ұшырайды. Бұл талдауға
жырау-ақындардың поэтикалық мәтіндері көрнекі материал болды.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Бибайша Нұрдәулетова , Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті

филология ғылымдарының докторы, қазақ филологиясы
кафедрасының профессоры

Мұстафа Шохаев, Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева

докторант, қазақ әдебиеті кафедрасы

Анар Кенганова, Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті

магистрант

Әдебиет

Vorkachev S.G. Metodologicheskie osnovaniya lingvokonczeptologii [Methodological foundations of linguoconceptology]. In: Teoreticheskaya i prikladnaya lingvistika [Theoretical and Applied Linguistics]. Issue. 3: Aspects of metacommunicative activity]. (Voronezh, 2002, 204 p.) [in Russian].

Islam. Enciklopedicheskij slovar’ [Encyclopedic Dictionary]. Moscow, Nauka, 1991. 315 p. [in Russian].

Myrzakhmetuly M. Turkіstanda tugan ojlar [Thoughts born in Turkestan]. Almaty, Sanat, 1998. 368 p. [in Kazakh].

Begalinova K. Sufizm kak fenomen musul’manskoj duhovnosti [Sufism as a Phenomenon of Muslim Spirituality]: diss. ...filol. nauk. [Doctoral Dissertation of Philology]. Almaty, 1999. 278 p. [in Russian].

Esim G. Sana bolmysy [The essence of consciousness]. Almaty, Nauka, 1994. 224 p. [in Kazakh].

Til tangbaly ahyndap [Poets with language symbols]. Hurastyrghan Zh. Zhylkyshyuly [Compiled by Zh. Zhylkyshyuly]. – V. 2. Aktau, 2016. 432 p. [in Kazakh].

Til tangbaly ahyndap [Poets with language symbols]. Hurastyrghan Zh. Zhylkyshyuly [Compiled by Zh. Zhylkyshyuly]. – V. 3. Aktau, 2016. 416 p. [in Kazakh].

Til tangbaly ahyndap [Poets with language symbols]. Hurastyrghan Zh. Zhylkyshyuly [Compiled by Zh. Zhylkyshyuly]. – V. 5. Aktau, 2016. 384 p. [in Kazakh].

Abdul-Kadyr I. Istina sufizma [The truth of Sufism]. Moscow, Ansar, 2004. 269 p. [in Russian].

Khozha Ahmet Yasawi Hikmet [Hikmet]. Almaty, Zhalyn, 1998. 652 p. [in Kazakh].

Knysh A. Musul’manskij misticizm [Muslim mysticism]. Moscow-Saint-Petersburg, Dilia, 2004. 453 p. [in Russian].

Til tangbaly ahyndap [Poets with language symbols]. Hurastyrghan Zh. Zhylkyshyuly [Compiled by Zh. Zhylkyshyuly]. – V. 4. Aktau, 2016. 400 p. [in Kazakh].

Arabsha-qazaqsha sozdіk [Arabic-kazakh dictionary]. – V. I. Almaty, 1984. 420 p. [in Kazakh].

Abdrakhmanov B. Mangystau zhane sufizm [Mangystau and Sufism]. Zhinah: Abajtanu ohulary, 5 shyzharyluy [Reading Abaeology Issue 5]. Almaty, 2004. 155 p. [in Kazakh].

Radlov V.V. Opyt slovarya tyurkskih narechij [Experience of the dictionary of Turkic dialects]. Saint Petersburg, 1911. [in Russian].

Rabhuzi Hissa-sul-anbiya [Epic of the saints]. Almaty, Sanat, 2001. 243 p. [in Kazakh].

Til tangbaly ahyndap [Poets with language symbols]. Hurastyrghan Zh. Zhylkyshyuly [Compiled by Zh. Zhylkyshyuly]. – V. 1. Aktau, 2016. 432 p. [in Kazakh].

Hazah tіlіnіng tusіndіrme sozdіgі. – Т. 8. [Explanatory dictionary of the Kazakh language, – V. 8.]. Almaty, Gylym, 1986. 591 p. [in Kazakh].

Bizakov S. Sinonimder sozdіgі [Dictionary of synonyms]. Almaty, Arys, 2007. 640 p. [in Kazakh].