Confessional policy of the Russian Empire in the western part of Kazakhstan (mid XIX – early XX centuries)

Назгүл Сабырғалиева

doi:10.32523/2664-5157-2022-2-86-95

Авторлар

Назгүл Сабырғалиева М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-2-86-95

Кілт сөздер:

ислам, Ресей империясы, мұсылмандар, Батыс Қазақстан өңірі, кіші жүз, молдалар, конфессионалдық діни саясат

Аннотация

Қазақстанның батыс өңірінің басқа аймақтарға қарағанда осы тақырып
аясындағы стратегиялық маңызы жоғары болғандығы сөзсіз. Мұның себебі ретінде, біріншіден,
географиялық орналасуына байланысты аймаққа мұсылмандықтың ірі орталықтары Қазан мен
Уфа медреселерінің ықпалын және жәдидшілдік қозғалыстың халықаралық сипатын, екіншіден,
мұрағаттық деректердің молдығы мен аймақтан шыққан дін өкілдері қызметінің дербестігін
атаған абзал. Сонымен қатар өңірде белсенділік танытқан татар молдаларының мұсылмандық
бағыттағы әсері әлсіреп, сауатты қазақ діни қызметкерлерінің саны артты, олар өз кезегінде
Алаш зиялыларымен ұлт-азаттық күресті күшейту жолында бірігіп тізе қосты.
Қазақстанның батыс өңірі ежелден Еділ Бұлғарияcы, Кавказ, Қара теңіз аймағы, сондай-ақ Иран,
Хорезм сияқты дамыған мұсылман орталықтарымен тығыз тарихи, мәдени байланыстары арқылы
ерекшеленді. Әсіресе, XVIII-XIX ғғ. Кіші жүз қазақтары Ресей бодандығын қабылдап, ары қарай
империямен ықпалдасуы себепті бұл өңірдің Еділ-Жайық бойымен мәдени байланыстары күшейді.
Сөйтіп, осы өңірде ислам дінінің қарқынды дамуына қолайлы тарихи жағдайлар қалыптасты.
Сондықтан тақырыптың географиялық шеңбері Қазақстанның батыс аймақтарын қамтыды.
Ғасырлар бойы ұстанған ислам қағидаларының арқасында қазақ халқы отаршылдық тұсында ұлт
ретінде өзінің болмысын, бірегейлігін, мәдениеті мен рухани құндылықтарын сақтап қалды.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Назгүл Сабырғалиева, М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті

PhD, Қазақстан тарихы кафедрасының аға оқутышысы

Әдебиет

Zhirenchin K.A. Politicheskoe razvitie Kazahstana v XIX – nachale XX vekov [Political development of Kazakhstan in the XIX – early XX xcenturies]. Almaty, Zhetі zhargy, 1996. 352 p. [in Russian].

Materialy po istorii politicheskogo stroja Kazahstana [Materials on the history of the political system of Kazakhstan] – T. 1. Alma-Aty, Izd-vo AN KazSSR, 1960. 441 p. [in Russian].

Nurtazina N.D. Rasprostranenie islama i formirovanie kazahskoj musul’manskoj tradicii (VIII – nachalo XIX vv.) [The spread of Islam and the formation of the Kazakh Muslim tradition (VIII – early XIX centuries)]. Almaty, Qazaq universitetі, 2016. 358 p. [in Russian].

Mashіmbaev S. M. Patshaly Resejdіn otarlau sajasaty [Colonial policy of Tsarist Russia]. Almaty, Sanat, 1994. 136 p. [in Kazakh].

Nurgalieva A.M. Konfessional’naja politika Rossii v Kazahstane XVIII – nachala XX vekov: protivorechie ozhidanij i real’nosti [Confessional policy of Russia in Kazakhstan of the XVIII – early XX centuries: contradiction of expectations and reality]. Saarbrücken, LAP LAMBERT Academic Publishing, 2015. 150 p. [in Russian].

Sampbell E.The Autocracy and the Muslim Clergy in the Russian Empire (1850s-1917) [The Autocracy and the Muslim Clergy in the Russian Empire (1850s-1917) ]. In: Russian Studies in History. 2005. Vol. 44. No 2. P. 8-29.

Sultangalieva G.S. Tatarskie mully, komandirovannye v step’ «...dlja razjasnenija, obnarodovanija i vnushenija pravil» [Tatar mullahs sent to the steppe «... to explain, publish and inculcate the rules»]. In: Istoricheskaja jetnologija. 2020. – T. 5. No 3. P. 481-496. [in Russian].

Orynbor oblystyq memlekettіk muragaty [Orenburg Regional State Archive]. 175-q., 1-t., 25a-іs, 57-p. [in Kazakh].

Orynbor oblystyq memlekettіk muragaty [Orenburg Regional State Archive]. 6-q., 10-t., 7475-іs, 6-p. [in Kazakh].

Crews Robert D. For Prophet and Tsar: Islam and empire in Russia and Central Asia [For Prophet and Tsar: Islam and empire in Russia and Central Asia]. Cambridge, Massachusetts, London, Harvard University Press, 2006. 463 p.

PSZRI. Sobr. 1-e. T. XXII [Complete collection of laws of the Russian Empire. 1st collec. V.XXII]. Saint-Petersburg, Tipografija II Otdelenija E.I.V. Kanceljarii, 1830. No 16710. [in Russian].

Rustemov S.K. XX qasyr basyndagy Qazaqstannyn qogamdyq-sajasi omіrіndegі musylmandyq qozgalys: tar. gyl. kand. dis. ... avtoref. [Muslim movement in the socio-political life of Kazakhstan at the beginning of the XX century]. Almaty, 1997. 24 p. [in Kazakh].

Zagidullin I.K. Islamskie instituty v Rossijskoj imperii: Mecheti v evropejskoj chasti Rossii i Sibiri [Islamic Institutions in the Russian Empire: Mosques in the European part of Russia and Siberia]. Kazan, Tatarskoe knizhnoe izdatel’stvo, 2007. 416 p. [in Russian].

Ermakov I.A. Islam v kul’ture Rossii v ocherkah i obrazah [Islam in Russian Culture in Essays and Images]. Moscow, Izdatel’skij servis, 2001. 512 p. [in Russian].

Atishev A.A. Politicheskaja mysl’ Kazahstana vtoroj poloviny XIX – nachala XX veka [Political thought of Kazakhstan in the second half of the XIX– early XX century]. Alma-Ata, Nauka, 1979. 161 p. [in Kazakh].

Sultangalieva G.S. Zapadnyj Kazahstan v sisteme jetnokul’turnyh kontaktov XIX – nachalo XX vv [Western Kazakhstan in the system of ethnocultural contacts of the XVIII – early XX centuries]. Ufa, Goskom nauki Respubliki Bashkortostan, 2001. 262 p. [in Russian].

Slovohotov L.A. Narodnyj sud obychnogo prava kirgiz Maloj ordy [The People’s Court of Customary Law of the Kirghiz Malaya Horde]. In: TOUAK. 1905. XV. P. 156-200. [in Russian].

Sultangalieva A.K. Islam v Kazahstane: istorija, jetnichnost’ i obshhestvo [Islam in Kazakhstan: History, Ethnicity and Society]. Almaty, KISI pri Prezidente RK, 1998. 188 p. [in Russian].

Orynbor oblystyq memlekettіk muragaty [Orenburg Regional State Archive]. 6-q., 10-t., 6353-іs, 28-p. [in Kazakh].

Vert P. Ot «soprotivlenija» k «podryvnoj dejatel’nosti»: vlast’ imperii, protivostojanie mestnogo naselenija i ih vzaimozavisimost’ [From «resistance» to «subversion»: the power of the empire, the opposition of the local population and their interdependence]. In: Rossijskaja imperija v zarubezhnoj istoriografi. Raboty poslednih let: Antologija. Moscow, Novoe izd-vo, 2005. P. 48-82. [in Russian].

Nurgalieva A.M. Ocherki po istorii islama v Kazahstane [Essays on the history of Islam in Kazakhstan]. Almaty, Dajk-Press, 2005. 224 p. [in Russian].

Islam v Rossijskoj imperii (zakonodatel’nye akty, opisanija, statistika) [Islam in the Russian Empire (legislative acts, descriptions, statistics)]. sost. i vvod. komment.: D. Ju. Arapov. Moscow, IKC Akademkniga, 2001. 367 p. [in Russian].

Materialy poistorii politicheskogo stroja Kazahstana [Materials on the history of the political system of Kazakhstan] – T. 1. Alma-Aty, Izd-vo AN KazSSR, 1960. 441 p. [in Russian].