Фонетические структуры и интонационные особенности глаголов зрительного образа  в якутском и киргизском языках

Ирина Сорова

doi:10.32523/2664-5157-2024-4-132-149

Авторлар

Ирина Сорова М.К. Аммосов атындағы Солтүстік-Шығыс федералдық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-4-132-149

Кілт сөздер:

көру бейнесін білдіретін етістіктер, саха тілі, қырғыз тілі, сөзжасам тәсілдері, фонетикалық құрылым, акустикалық параметрлер, интервалдық модельдер

Аннотация

Бұл мақалада саха және қырғыз тілдеріндегі көру бейнесін білдіретін етістіктердің фонетикалық құрылымдары мен интонациялық ерекшеліктері талданады. Cонымен қатар, көру бейнесін білдіретін етістіктердің түрлері, сондай-ақ олардың морфологиялық және синтаксистік сөзжасам тәсілдері де анықталады. Адамның сыртқы бейнесі, келбеті мен пішіні, дене бітімі мен сымбаты, мимика мен бет әлпеті және өң мен түстерді сипаттап, көру бейнесін білдіретін етістіктердің буындық құрылымдары зерттеледі. Жұмыста сипаттамалық, құрылымдық, салыстырмалы, статистикалық және эксперименттік сынды кешенді әдістер қолданылады. Эксперименталды-лингвистикалық әдіс арқылы мақала авторы көру бейнесін білдіретін етістіктердің екпін арқылы жүзеге асуындағы акустикалық параметрлерін талдайды және олардың құлаққа жағымды және жағымсыз естілу сипаттамалары бойынша интервалдық модельдері анықталады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы саха және қырғыз тілдеріндегі көру бейнесін білдіретін етістіктердің фонетикалық құрылымдары мен екпін ерекшеліктерінің салыстырмалы талдауы арнайы зерттеу нысаны болмағандығымен нақтыланады. Жұмыстың теориялық маңыздылығы алынған нәтижелер контрастивті лингвистика үшін қызығушылық тудырып, сондай-ақ түркі тіл біліміндегі көру бейнесін білдіретін етістіктер бойынша одан әрі салыстырмалы зерттеулерге негіз бола алады. Практикалық маңыздылығы зерттеу нәтижелері мен негізгі тұжырымдары саха тілінің функционалды грамматикасын жоғары және орта оқу орындарында оқытуда, сондай-ақ контрастивті лингвистика бойынша дәріс оқытуда, курстар мен семинарлар әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Ирина Сорова, М.К. Аммосов атындағы Солтүстік-Шығыс федералдық университеті

филология ғылымдарының кандидаты, доцент

Әдебиет

Аfanas’ev L.А., 1989. Ideofonnaya struktura obraznykh slov yakutskogo yazyka [Ideophonic structure of figurative words of the Yakut language]. Yakutskij yazyk: leksikologiya i morfologiya [The Yakut language: lexicology and morphology]. Yakutsk. P. 124-128. [in Russian].

Аshmarin N.I., 1898. Materialy dlya issledovaniya chuvashskogo yazyka [Materials for the study of the Chuvash language]. Kazan’: Tipo-litografiya Imperatorskogo universiteta. 450 p. [in Russian].

Аshmarin N.I., 1918. Оsnovy chuvashskoj mimologii: (о podrazhatel’nykh slovakh v chuvashskom yazyke) [Fundamentals of Chuvash mimology: (on imitative words in the Chuvash language)]. Каzan’: Izdanie chuvashskikh nacional’nykh organizacij. 10 p. [in Russian].

Betlingk О.N., 1990. О yazyke yakutov. Pеr. V.I. Rassadina [About the Yakut language / Trans. V.I. Rassadina]. Novosibirsk: Nauka. 646 p. [in Russian].

Bolshoj tolkovyj slovar’ yakutskogo yazyka: v 15-ti t. Pod redakciej P.A. Slepcova [A large explanatory dictionary of the Yakut language: in 15 volumes. Edited by P.A. Sleptsov], 2004-2017. Novosibirsk: Nauka. [in Russian].

Grammatika kirgizskogo literaturnogo yazyka. Ch. 1. Fonetika i morfologiya [Grammar of the Kyrgyz literary language. Part 1. Phonetics and morphology], 1987. Bishkek: Ilim. 402 p. [in Russian].

Grammatika sovremennogo yakutskogo literaturnogo yazyka. Fonetika i morfologiya [Grammar of the modern Yakut literary language. Phonetics and Morphology], 1982. Мoscow: Nauka. 492 p. [in Russian].

Еfremov N.N., 2017. Оbraznye glagoly, formiruyushchie prostranstvennye predlozheniya, v yakutskom yazyke (strukturno-semanticheskij analiz) [Figurative verbs forming spatial sentences in the Yakut language (structural and semantic analysis)]. Severo-Vostochnyj gumanitarnyj vestnik [North-Eastern Humanitarian Bulletin], No 3 (20). Yakutsk: IGIPMNS SО RАN. P. 112-118. [in Russian].

Kudajbergenov S., 1957. Podrazhatel’nye slova v kirgizskom yazyke [Imitative words in the Kyrgyz language]. Frunze: Кirgizuchpedgiz. 108 p. [in Russian].

Kulakovskij A.E., 1979. Nauchnye trudy [Scientific works]. Yakutsk: Kn. izd-vo. 483 p. [in Russian].

Monastyrev V.D., Vasil’eva N.N., Аmmosova I.V., 2022. Foneticheskie sredstva vyrazheniya semantiki obraznosti v yakutskom yazyke (na materiale obraznykh glagolov s obshchej arkhisemoj ‘raspolnet’ [Phonetic means of expressing the semantics of imagery in the Yakut language (based on the material of figurative verbs with the common archeme ‘to get fat’)]. Severo-Vostochnyj gumanitarnyj vestnik [North-Eastern Humanitarian Bulletin], No 3 (40). Yakutsk: IGIPMNS SО RАN. P. 71-79. [in Russian].

Nikolaeva А.M., 2017. Affiks kak element intensivnosti v izobrazitel’noj leksike yakutskogo yazyka [Affix as an element of intensity in the pictorial vocabulary of the Yakut language]. Меzhdunarodnyj zhurnal gumanitarnykh i estestvennykh nauk [International Journal of Humanities and Natural Sciences], No 12. Novosibirsk: ООО «Kapital». P. 160-162. [in Russian].

Pekarskij E.К., 1959. Slovar’ yakutskogo yazyka: v 3-kh t. Izd-е 2-е. [Dictionary of the Yakut language: in 3 volumes of the 2nd edition]. Мoscow: Izd-vо АN SSSR. [in Russian].

Russko-kyrgyzskij slovar’ [Russian-Kyrgyz Dictionary], 2000. Bishkek: Shаm. 992 p. [in Russian].

Kharitonov L.N., 1954. Tipy glagol’noj оsnovy v yakutskom yazyke [Types of the verb base in the Yakut language]. Моscow – Leningrad: Izd-vо АN SSSR. 312 p. [in Russian].

Kharitonov L.N., 1960. Formy glagol’nogo vida v yakutskom yazyke [Verb forms in the Yakut language]. Мoscow – Leningrad: Isd-vо АN SSSR. 179 p. [in Russian].

Yastremskij S.V., 1938. Grammatika yakutskogo yazyka. Izd-е 2-е. [The grammar of the Yakut language. 2-nd edition]. Мoscow: Gos. uchebno-pedagog. isd-vо NKP RSFSR. 116 p. [in Russian].