Archaeological research on the Kanka fortress city: between nomads  and farmers

Суръат Кубаев; Надира  Юсупова

doi:10.32523/2664-5157-2024-2-57-73

Авторлар

Суръат Кубаев ӨзР ҒА Ұлттық археология орталығы
Надира Юсупова ӨзР ҒА Ұлттық археология орталығы

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-2-57-73

Кілт сөздер:

Ташкент, Қаңқа, Сырдария, ғибадатхана, мешіт, кірпіш, Ахсикент, асхана, әлеуметтік-мәдени бейімделу, табиғи ортаға бейімделу

Аннотация

Мақала б.з.б. 3 ғасырдан б.з. 12 ғасырға дейін болған Ташкент оазисінің көне мәдени орталығының қазба жұмыстарына арналған. Қаңқа ескі бекінісі Сырдарияның оң жағасындағы аса ірі қала орталықтарының бірі болып саналады. Бекіністің зерттеу жұмыстары 20 ғасырдың 30-60 жылдары жүргізілгеніне қарамастан, ескерткіш күні бүгінге дейін археологиялық зерттеуді қажет ететін нысан болып қала бермек.
Бекініс қамалдан, бір-біріне жапсарлас көрінетін, әрқайсысы үш тараптан мықты қорғаныс қабырғаларымен қоршалған үш шахристаннан және рабадтың маңынан тұрады. Төртінші тарапта өзен жағасы олардың ортақ шекарасы болған, оның бойында да қабырға орналасқан.
Ірі монументалды құрылыс түрінде көрініс тапқан қалалық ғибадахана 1 шахристанды қазған кезде ашылған маңызды нысан болып табылады. Айналма дәліздермен қоршалған төртбұрышты зал ғибадатхана кешенінің орталығы болған. Ғибадатхананың қабырғасы кескіндемелермен және бедерлі сылақпен әшекейленген. Бекіністегі жаңа зерттеулер қалалық ғибадатхананың шығыс бөлігінде, кешеннің болжамды кіре берісі болып саналатын орында жүргізілді. Қаңқа ескерткішіндегі археологиялық қазбалар ежелгі Орта Азияның көшпенділері, бақташылары мен диқандары мекендеген аумақтардың шекарасындағы қала-бекіністің өмірі туралы қызықты ақпарат берді. Зерттеулер байырғы көшпенділердің Орталық Азияның кең байтақ кеңістігінде өмір сүрген ежелгі өркениеттердің білімі мен мәдениетін, ғылыми жетістіктерін таратуда маңызды рөл атқарған болуы ықтималдығын көрсетеді. Олардың кең ауқымды көші-қоны және әр алуан мәдениеттермен байланысы түрлі өңірлер арасындағы білім мен технология алмасуына септігін тигізген болуы мүмкін.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Суръат Кубаев , ӨзР ҒА Ұлттық археология орталығы

тарих ғылымдарының кандидаты

Надира Юсупова, ӨзР ҒА Ұлттық археология орталығы

докторант

Әдебиет

Abdullaev K., 1975. Arheologicheskoe izuchenie gorodishcha Kanka (1969-1972) [Archaeological study of the Kanka settlement (1969-1972)]. IMKU [History of material culture of Uzbekistan]. Issue 12. Tashkent: Fan. P. 128-154. [in Russian].

Abdullaev K.A., 1974. Unikal’naya nahodka terrakotovogo friza [A unique find of a terracotta frieze]. ONU [Social Sciences of Uzbekistan], No2. Tashkent: Fan. P. 45-47. [in Russian].

Anarbayev A., 2013. Ahsiket – stolica drevnej Fergany [Akhsikent is the capital of ancient Fergana]. Tashkent: Tafakkur. 538 p. [in Russian].

Bichurin N.Ya., 1950. Sobranie svedenij o narodah, obitavshih v Srednej Azii v drevnie vremena [Collection of information about the peoples who lived in Central Asia in ancient times]. Volume II. Moscow. 338 p. [in Russian].

Bogomolov G.I., Gendelman P.I., 1990. Metallicheskie izdeliya s gorodishcha Kanka [Metal items from the Kanka settlement]. IMKU [History of material culture of Uzbekistan]. Issue 24. Tashkent: Fan. P. 93-106. [in Russian].

Bogomolov G.I., Gendelman P.I., 1991. Bytovye metallicheskie predmety s gorodishcha Kanka [Household metal objects from the Kanka settlement]. IMKU [History of material culture of Uzbekistan]. Issue 12. Tashkent: Fan. P. 137-148. [in Russian].

Bogomolov G.I., 1995. O hristianstve v Chache [About Christianity in Chacha]. Iz istorii drevnih kul’tov Srednej Azii. Hristianstvo [From the history of the ancient cults of Central Asia. Christianity]. Tashkent: Main Editorial Office of Encyclopedias. P. 71-78. [in Russian].

Bogomolov G.I., Musakaeva A.A., 2020. Klad metallicheskih izdelij i drugie unikal’nye nahodki s gorodishcha Kanka [Treasure of metal items and other unique finds from the Kanka settlement]. Arheologiya Uzbekistana [Archaeology of Uzbekistan]. No. 1 (20). P. 7-16. [in Russian].

Buryakov Y.F., 1975. Istoricheskaya topografiya drevnih gorodov Tashkentskogo oazisa (istoriko-arheologicheskij ocherk Chacha i Ilaka) [Historical topography of the ancient cities of the Tashkent oasis (historical and archaeological sketch of Chach and Ilak)]. Tashkent: Fan. 202 p. [in Russian].

Buryakov Yu.F., Bogomolov G.I., 2009. Kanka [Kanka]. Tashkent. P. 21-25; 69-73; 117-121. [in Russian].

Buryakov Yu.F., 1982. Genezis i etapy razvitiya gorodskoy kulьturы Tashkentskogo oazisa. [Genesis and stages of development of urban culture of the Tashkent oasis]. Tashkent. 212 p. [in Russian].

Gulyamov Y.G., Buryakov Y.F., 1969. Ob arheologicheskih issledovaniyah na gorodishche Afrasiab v 1967-1968 gg. [On Archaeological Research at the Ancient Settlement of Afrasiab in 1967-1968]. In: Gulyamov Ya.G., Afrasiab. Issue.1. Tashkent: Fan P. 268-293. [in Russian].

Dzhurakulov M.D., Krikis Y.K., 1969. Raskopki zdaniya 9-10 vv. na gorodishche Afrasiab [Excavations of the building of the 9th-10th centuries at the ancient settlement of Afrasiab]. In: Gulyamov Ya.G., Afrasiab. Issue 1. Tashkent: Fan. P. 312-316. [in Russian].

Kabanov S.K., 1969. Stratigraficheskij raskop v severnoj chasti gorodishcha Afrasiab. [Stratigraphic excavation in the northern part of the ancient settlement of Afrasiab]. Afrasiab. In: Gulyamov Ya. G., Afrasiab. Issue.2. Tashkent: Fan. P. 16-84. [in Russian].

Kubaev S., 2022. Istoriya kul’tury stroitel’stva zhilyh pomeshchenij na territorii Uzbekistana [History of housing construction culture in Uzbekistan]. Uzbekistan na peresechenii mirovyh civilizacij [Uzbekistan – at the integration of world civilizations]. Tashkent: Baktria Press. P. 117-172. [in Russian].

Kubaev S., 2023. Poyavlenie i razvitie otopitel’nyh sistem na territorii Uzbekistana [The emergence and development of heating systems on the territory of Uzbekistan]. Narody i religii Evrazii [Nations and religions of Eurasia]. Tom 28, No 4. Barnaul. Izd.Аlt.univ. P. 133-141. [in Russian].

Lebedeva T.I., 1986. O samarkandskih taghona [About Samarkand taghona]. Istoriya material’noj kul’tury Uzbekistana. Issue 20. Tashkent: Fan. P. 136-145. [in Russian].

Lebedeva T.I., 1987. Taghona v citadeli Timura [Taghona in Timur’s citadel]. Istoriya material’noj kul’tury Uzbekistana [History of material culture of Uzbekistan]. Issue 21. Tashkent: Fan. P. 151-154. [in Russian].

Shishkina G.V., 1969. Gorodskoj kvartal VIII – nach. XII v. na severo-zapade Afrasiaba [City Quarter 8th – beginning. 12th century in the north-west of Afrasiab]. In: Gulyamov Ya.G., Afrasiab. Issue. 2. Tashkent: Fan. P. 117-156. [in Russian].

Sharakhimov Sh. Sh., 1969. Kvartal goncharov X – nach. XI v. na severo-zapade Afrasiaba [Potters’ Quarter 10th – beginning 11th century in the north-west of Afrasiab] In: Gulyamov Ya.G., Afrasiab. Issue. 2. Tashkent: Fan. P. 224-228. [in Russian].

Amirmasood Nakhaee Sharif, Sanaz Keshavarz Saleh, Sadegh Afzal, Niloofar Shoja Razavi, Mozhdeh Fadaei Nasab and Samireh Kadaei, 2022. Evaluating and Identifying Climatic Design Features in Traditional Iranian Architecture for Energy Saving (Case Study of Residential Architecture in Northwest of Iran). Hindawi. Complexity. Volume 2022, Article ID 3522883, 12 pages https://doi.org/10.1155/2022/3522883

Mahdavinejad M., Javanrudi K., 2012. Assessment of Ancient Fridges: A Sustainable Method to Storage Ice in Hot-Arid Climates. Asian Culture and History. Vol. 4, No. 2; July 2012. https:// doi:10.5539/ach.v4n2p133Pliny, 1947-1958. Natural history. With an English transl. by Rackham. Vol.6. London.