Әбут-Түрк нефесі немесе Түркістан Үні

Узоқ Журакулов; Мақтагүл  Оразбек

doi:10.32523/2664-5157-2024-1-135-146

Авторлар

Узоқ Журакулов Әлішер Науаи атындағы Ташкент мемлекеттік өзбек тілі мен әдебиеті университеті
Мақтагүл Оразбек Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2024-1-135-146

Кілт сөздер:

Кілт сөздер: Рауф Парфи шығармашылығы, түркі ақындары, шығармашылық үдеріс, Әлішер Науаи шығармашылығы, адал ақын, жалған ақын, поэзия

Аннотация

Мақала өзбектің белгілі ақыны Рауф Парфи Өзтүрік поэзиясындағы тарихи тұлға мен тарихи тақырып мәселесін зерттеуге арналған. Зерттеу нысанына ақынның «Анамның тілі», «Әкемді еске алу», «Науаи», «Бір сөзім
бар», «Ирак шөлі», «Көне түріктер», «Дилоромның көзі» сияқты өлеңдері
алынды. Рауф Парфи поэзиясындағы тарихи оқиғалар мәдени, әдеби, тарихи дереккөздермен салыстырыла зерттелді. Түркі халықтары әдебиетінің тарихында Рауф Парфи тәрізді көреген ақынның адамзаттық ойларының Әзіреті Әлішер Науаи шығармаларымен үндестігі, олардың шығармаларынанмысал келтіре отырып, салыстыра талдау жасалады. Сондай-ақ мақалада Рауф Парфи мен Әлішер Науаи шығармаларындағы әлі зерттеле қоймаған жұмбақ,тылсым сырлардың мәні қасиетті Құран Кәрім сүрелеріндегі адал ақын мен жалған ақын турасындағы аяттарды талдау негізінде анықталды. Рауф Парфи
өмір сүрген кезеңде Түркістандық ақындар ұстараның жүзінде, «айдаһардыңаузында» тұрған заманда, яғни, ХХ ғасырда Совет Одағы құрамындағы түркі тілдес халықтардың тілі мен әдебиеті, түркілердің тарихы, түрік тілі туралы
батыл жырлағанын ақынның өлеңдерінен мысал келтіре отырып талдап, зерттеген. ХХ ғасыр басындағы қуғын-сүргінге түскен Түркістан аймағы ақындарының тағдырын шығармаларына өзек еткен Рауф Парфидің поэзиясы түркі әдебиетінде ерекше орын алатынына жете мән берген. Рауф Парфидің шығармашылығы мен өлеңдеріндегі ақынның идеясы, авторлық позициясы, көркемдік-поэтикалық, тілдік-стильдік ерекшелігі жан-жақты талданды.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Узоқ Журакулов, Әлішер Науаи атындағы Ташкент мемлекеттік өзбек тілі мен әдебиеті университеті

филология ғылымдарының докторы, профессор

Мақтагүл Оразбек, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

филология ғылымдарының докторы, профессор

Әдебиет

Alisher Navoij, 2000. Muҳokamat ul-lugatajn. MAT. Vol.16. Tashkent: Fan. P. 10-11. [in Uzbek].

Alisher Navoij,1967. Муҳокаматул-луғатайн, Нашрга тайёрловчи. П. Шамсиев. Асарлар. Ўн беш томлик. Ўн тўртинчи том. Тошкент. Б. 105-132. [in Uzbek].

Alisher Navoiy., 2012. Tola asarlar toplami. O‘n jildlik. Muhokamat ul-lug‘atayn. 10 jild. (Nashrga tayyorlavchi Q.Ergashev) [A collection of works of art. Ten volumes. The discussion is comprehensive. 10 volumes. (Preparer for the publication Q. Ergashev)]. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, P. 506-533. [in Uzbek].

Alisher Navoij, 2017. Muhokamat-l-lugatajn. (Қ.Sodiqov tahlili, tabdili va talqini ostida) [Muhokamat-l-lugatajn. (under the analysis, translation and interpretation of Q. Sodikov)]. Tashkent: Akademnashr. 128 s. [in Uzbek].

Alisher Navaiy, 1940. Muhakamatl lug‘atayn. Nasrga tajjarlavcilar A.Usman, P.Samsıyev [Mukhamatl dictionary. The authors of the prose are A. Usman, P. Samsiyev]. Taskent: Uz SSR goslitizdat. 125 p. [in Uzbek].

V ego poezii bilos’ serdce naroda, [The heart of the people beat in his poetry], 2023.Samarkandskij Vestnik [Elektron. resurs] – URL: V ego poezii bilos’ serdce naroda - zarnews.uz (Accessed: 14. 11. 2023). [in Russian].

Zhўraqulov U., 2015. Nazarij poetika masalalari [Problems of theoretical poetics]. Tashkent: G.Gulom nomidagi nashriyot-matbaa izhodiy uyi. P. 353. [in Uzbek].

Zhўraқulov U., 2022. Ilmi balogatning mansha»i. “Sharqu Garb Renessans adabiyoti: Navoij va Shekspir” mavzuidagi halqaro ilmij-nazarij konferenciya materiallari [The origin of scientific adulthood. Materials of the international scientific-theoretical conference on the topic «Literature of the Eastern and Western Renaissance: Navajo and Shakespeare»]. Tashkent, 22 June. P. 9-32. [in Uzbek].

Qydyr T.E., 2021. Alіsher Nauaidіn «Muhәkәmәtul-lugatain» shygarmasynyn tүrkіtanu salasyndagy manyzy [The importance of Alisher Navoi’s work «Muhakamatul-lugatayn»in the field of Turkic studies]. Turkic Studies Journal. T.3. No3. P. 37-46. [in Kazakh].

Oltinbek O., 2023. Rauf Parfi izhodida Turkiston mavzus [Rauf Parfi on the topic of Turkestan]. «SHARQ-U GʻARB: NAVOIY VA GYOTE» mavzuidagi xalqaro ilmiy-nazariy konferensiya materiallari, 21-iyun [Proceedings of the international scientific-theoretical conference «EAST-WEST: NAVOY AND GOETHE», June 21]. Tashkent: «Nurafshon business». P. 348-359. [in Uzbek].

Rauf Parfi, 2013. Turkiston ruҳi. Sajlanma. sherlar, tarzhimalar [The spirit of Turkestan. lions, translations]. Nashrga tajyorlovchi va sўzboshi muallifi Vafo Fajzulloq [The author of the foreword and preparation for the publication is Vafo Fajzullaq]. Tashkent: “SHARQ” NMAKBT. [in Uzbek].

Rauf Parfi, 2023. Ona tilim [My mother tongue] [Elektron. resurs] –URL: https://www.savoljavob.com/kk/ (Accessed: 14. 11. 2023). [in Uzbek].

Sodikov Q., 2011. “Муҳокамату-л-луғатайн”ни ўқиб ўрганиш. Ўқув қўлланма. Тошкент. 2011. 95 b. [in Uzbek].

Sure 26 Shugara [Surah 26 Shugara], 2023. [Elektron. resurs] URL: https://koran.kz/alty/26 (Accessed: 19. 11. 2023). [in Uzbek].

Hamidova M., 1958. «Muhokamatu-l-lugatajn» ning tanқidij matnini yaratish julida [In the process of creating a critical text of «Muhokamatu-l-lugatajn».]. Adabij meros [Literary heritage]. No2(33). P. 81-84. [in Uzbek].