On the issue of studying the connection of the ancient people of the Upper Irtysh region and Zhetysu at the end of the 1stmillennium BC

Азат Айтқали; Асия Каражигитова

doi:10.32523/2664-5157-2023-2-23-33

Авторлар

Азат Айтқали Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институтының филиалы
Асия Каражигитова Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институтының филиалы

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-2-23-33

Кілт сөздер:

Жоғарғы Ертіс өңірі, Жетісу, құлажорға мәдениеті, үйсін, жерлеу рәсімі, ескерткіштер, ғұн-сармат дәуірі, археологиялық зерттеулер, мәдени қатыстылық

Аннотация

Ғұн-сармат дәуірінде көптеген саяси оқиғалар жүзеге асты. Еуразия тарихындағы бұл бетбұрыс кезең халықтардың көші-қонымен және жаңа этносаяси құрылымдардың пайда болуымен ерекшеленді. Қазақстан археологиясындағы ғұн-сармат дәуіріне қатысты пікірталас тудыратын мәселелер қатарына ескерткіштердің этникалық тиесілілігі, мәдени бірлестіктердің шығу тегі, сондай-ақ әртүрлі кешендердің хронологиясы жатады. Жетісу және Жоғарғы Ертіс өңірі аумақтарында б.з.д. І мыңжылдықтың II жартысында таралған жерлеу және аза тұту кешендерін зерттеуде, этномәдени тұрғыдан түсініктеме беруде қиындықтар бар. Қазіргі уақытта зерттеушілер ежелгі Қазақстан аумағында, атап айтқанда, Жетісу өңіріндегі алғашқы мемлекеттік саяси құрылымды үйсіндер құрған деп есептейді. Кеңестік зерттеушілер алғаш рет Жетісудағы қазба жұмыстары негізінде үйсіндерге қатысты жазбаша дереккөздерді нақты археологиялық кешендермен байланыстырған. Үйсін ескерткіштерінің ашылғанына 70 жылдан астам уақыт өткенімен, олар әлі күнге дейін зерттеу нысаны болып қалып отыр. Сонымен қатар, заманауи кешенді ғылыми зерттеу әдістерін қолдану нәтижесінде аймақтың шаруашылық дамуы жайлы жалпылама түсінік қалыптаса бастады. Зерттелуі ХХ ғасырдың ортасында басталған Жоғарғы Ертіс өңірінің құлажорға мәдениетінің ескерткіштеріне келетін болсақ, олар әлі де дерекқорды кеңейту деңгейінде қалып отыр. Соңғы онжылдықтарда жоғарыда аталған екі аймақ ескерткіштерінің өзара байланысына арналған бірқатар жұмыстар жарық көрген. Авторлар бұл жұмыста ғалымдардың осы мәселеге қатысты әртүрлі көзқарастарын қарастырады және болған оқиғаларға өз бағасын береді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Азат Айтқали, Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институтының филиалы

PhD, жетекші ғылыми қызметкер

Асия Каражигитова, Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институтының филиалы

магистр, ғылыми қызметкер

Әдебиет

Abetekov A.K., 1970. Novyye arkheologicheskiye dannyye o khozyaystve drevnikh Xiongnuey [New archaeological data on the economy of the ancient Xiongnus], Kratkiye soobshcheniya Instituta Arkheologii [Brief Communications of the Institute of Archаeology], 122. P. 67-71. [in Russian].

Akishev K.A., 2009. Ekonomika i obshchestvennyy stroy Yuzhnogo Kazakhstana i Severnoy Kirgizii v epokhu sakov i Xiongnuey (V v. do n.e. – V v.n.e.) [Economy and social structure of Southern Kazakhstan and Northern Kyrgyzstan in the era of the Saks and Xiongnus (5th century BC - 5th century AD)], Trudy Tsentral’nogo muzeya [Proceedings of the Central Museum]. Almaty. II. 536 p. [in Russian].

Akishev K.A., Kushaev G.A., 1963. Drevnyaya kul’tura sakov i Xiongnuey doliny reki Ili [Ancient culture of the Saka and Xiongnus of the Ili river valley]. Almaty. 214 p. [in Russian].

Arslanova F.Kh., Samashev Z.S., 1985. Novyie materialy po kulazhurginskoy kulture Vostochnogo Kazakhstana [New materials on the Kulazhurgi culture of East Kazakhstan], Arkheologicheskiye issledovaniya v zonakh melioratsii: itogi i perspektivy ikh intensifikatsiy [Archaeological research in reclamation zones: results and prospects of their intensification]. P. 28-30. [in Russian].

Baypakov K.M., Chang K., 2000. Predvaritelnyye rezultaty raskopok 1999 g. na poselenii sakskogo perioda Tsyganka-8 [Preliminary results of excavations in 1999 at the settlement of the Saka period Tsyganka-8], Izvestiya. MON RK, NAN RK [Proceedings of the Ministry of Education and Science of the Republic of Kazakhstan, National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan]. Seriya obshchestvennykh nauk, 1. P. 266-268. [in Russian].

Voyevodskiy M.V., Gryaznov M.P., 1938. Xiongnuskiye mogilniki na territorii Kirgizskoy SSR. K istorii Xiongnuey [Xiongnu burial grounds on the territory of the Kirghiz SSR. To the history of Xiongnus.], Vestnik drevney istorii [Bulletin of ancient history], 3. P. 162-179. [in Russian].

Dosymbayeva A., 2007. Kulturniy kompleks tyurkskikh kochevnikov Zhetysu. II v. do n.e. – V v.n.e. [Cultural complex of Turkic nomads Zhetysu 2nd century BC. – 5th century AD]. Almaty. 216 p. [in Russian].

Savinov D.G., 1978. O zavershayushchem etape kul’tury rannikh kochevnikov Gornogo Altaya [On the final stage of the culture of the early nomads of Gorniy Altai]. Kratkiye Soobshcheniya Instituta Arkheologii [Brief Communications of the Institute of Archeology]. P. 48-54. [in Russian].

Kubarev V.D., 1992. Kurgany Saylyugema [Sailyugem mounds]. Novosibirsk. 220 p. [in Russian].

Kuznetsova O.V., 2000. Tekhniko-tekhnologicheskiy analiz keramiki s poseleniy sako-Xiongnuskogo vremeni iz rayona Zhetysu [Technical and technological analysis of ceramics from the settlements of the Sako-Xiongnu time from the Zhetysu region]. Izv. MON RK, NAN RK [Proceedings of the Ministry of Education and Science of the Republic of Kazakhstan, National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan.]. Seriya obshchestvennykh nauk, 1. Р. 161-165. [in Russian].

Samashev Z.S., Grigoriyev F., Zhumabekova G., 2005. Drevnosti Almaty [Antiquities of Almaty], Almaty: KazIzdat-KT. Р. 52-55. [in Russian].

Samashev Z.S., 2011. Berel [Berel]. Almaty. 236 p. [in Russian].Samashev Z.S., 1987. Pamyatniki kulazhorginskogo tipa [Sites of the Kulazhorga type], Arkheologicheskiye pamyatniki v zone zatopleniya Shul’binskoy GES [Archaeological sites in the flood zone of the Shulbinskaya hydroelectric power station], Almaty. 280 p. [in Russian].

Tishkin A.A., 2009. Altay v hunnuskoye vremya [Altai in the Xiongnu time]. Izucheniye istoriko-kul’turnogo naslediya Tsentral’noy Yevrazii. Sbornik materialov мezhdunarodnoy nauchnoy konferentsii «Margulanovskiye chteniya-2008» [Study of the historical and cultural heritage of Central Eurasia. Collection of materials of the International Scientific Conference Margulan Readings-2008]. Karaganda. P. 194-199. [in Russian].

Tkachev A.A., Dubrovskiy V.A., 1996. Pogrebeniye voina kulazhorginskoy kul’tury [The burial of a warrior of the Kulazhorgay culture], Sokhraneniye i izucheniye kul’turnogo naslediya Altayskogo kraya [Preservation and study of the cultural heritage of the Altai Territory]. Barnaul. P. 141-145. [in Russian].

Chernikov S.S., 1951. O sostave drevnikh bronz [On the composition of ancient bronzes], Sovetskaya arkheologiya [Soviet archeology], XV. P. 140-154. [in Russian].

Chernikov S.S., 1975. K voprosu o khronologicheskikh periodakh u patsiyentov s serdechno-sosudistymi zabolevaniyami (po arkheologicheskim materialam Vostochnogo Kazakhstana) [On the issue of chronological periods in patients with cardiovascular diseases (according to the archaeological materials of East Kazakhstan)], Pervobytnaya аrkheologiya Sibiri [Primitive Archeology of Siberia]. Leningrad: Nauka. P. 132-148. [in Russian].

Chernikov S.S., 1956. O rabotakh Vostochno-Kazakhstanskoy ekspeditsii [On the work of the East Kazakhstan expedition], Kratkiye soobshcheniya Instituta istorii materialnoy kultury [Brief Communications of the Institute of the History of Material Culture], 64. P. 43-60. [in Russian].

Chernikov S.S., 1951. Vostochno-Kazakhstanskaya ekspeditsiya [East Kazakhstan expedition], Kratkiye soobshcheniya Instituta istorii materialnoy kultury [Brief Communications of the Institute of the History of Material Culture], XXXVII. P. 144-150. [in Russian].

Khabdulina M., 2019. Novoe v izuchenii Tasmolinskoj arheologicheskoj kul’tury Saryarki [New data on the study of the Tasmolaarchaeological culture of Saryarka]. Turkic Studies Journal, No 2, Vol.1. Nur-Sultan. P. 21-33. [in Russian].