Шапошников Александр Константинович: жизнь в науке и творчестве

Майнұр Бөрібаева; Джемма Аманжолова; Нұрсұлу Шаймерденова

doi:10.32523/2664-5157-2022-4-149-170

Авторлар

Майнұр Бөрібаева Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті
Джемма Аманжолова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Нұрсұлу Шаймерденова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-4-149-170

Аннотация

Мақаланың қысқаша мазмұны. Мақала филология ғылымдарының кандидаты, философия
докторы (PhD), РҒА В.В.Виноградов атындағы Орыс тілі институтының этимология және
ономастика бөлімінің қызметкері Александр Константинович Шапошниковты еске алуға
арналған. Нинель Зейналовна Гаджиеваның шәкірті ретінде ұстазының компаративистика,
түркітану және алтаистика саласындағы ой-пікірлерін қабылдады, осылардың барлығы
кейіннен А.К. Шапошниковтың кандидаттық диссертациясында, сондай-ақ көптеген ғылыми
басылымдарда көрініс тапты. Кейін оның ғылыми жетекшісі көрнекті ғалым, академик Олег
Николаевич Трубачев болды. Академиктің талантты шәкірті ұстазының ізденісін жалғастыра
отырып, белгілі лексикограф, этимолог, бірқатар академиялық, ғылыми-көпшілік еңбектер мен
аудармалардың авторы және құрастырушысы болды. «Реликті тілді қайта құру тәжірибесі (Хазар
қағанатына байланысты материалдар бойынша)» тақырыбындағы кандидаттық диссертациясы
1992 жылы Н.Г. Гаджиева мен О.Н. Трубачевтің жетекшілігімен орындалды. Бұл зерттеу бағыты
А.К. Шапошниковтың тарихи лексикографиямен, этимологиямен, ежелгі ономастикамен,
мифологиямен, сондай-ақ ежелгі мәтіндер аудармаларымен (ежелгі грек, латын тілдерінен) байланысты ғылыми қызығушылықтарының саласын анықтай отырып, оның барлық кейінгі
қызметінің бастапқы нүктесі болды. Бірнеше жыл бойы ол РҒА академигі О.Н.Трубачевті еске
алуға арналған «Солтүстік Қара теңіз: славян мәдениетінің бастауы» циклінің жыл сайынғы
оқуларының жетекшісі болды.
А.К. Шапошников Қазақстанға бірнеше рет келіп, лингвистикалық форумдарға қатысты,
этимологиялық іздестірулермен, түркі-славян тілдік байланыстарымен, әртүрлі кезеңдердегі
орыс жазба ескерткіштерінің тілімен айналысатын қазақстандық ғалымдармен тығыз жұмыс
істеді және ең бастысы, славян тілдеріндегі түркі тілдерінің лексикографиялық сипаттамасы
бойынша бірлескен (қазақстандық ғалымдармен) халықаралық жобаға қатысты және дәрістер
оқыды. 2013-2014 жылдары А.К. Шапошников қазақстандық ғалымдармен бірлесіп «Шығыс
славян тілдеріндегі түркі тілдік бірліктерінің корпусы: кірігу жолдары және бейімделуі» жобасы
бойынша жұмыс істеді, оның мақсаты гетерогенді және біртекті тілдердегі түркі тілдерінің
семантикасы мен жұмыс істеу ерекшеліктерін кешенді синхронды және диахрондық зерттеу,
содан кейін түркі тілдерінің сөздігін құрастыру болды.
Александр Константинович Шапошников вирустық пневмониядан туындаған асқынулардан
2021 жылдың 7 шілдесінде қайтыс болды, ол лексикография, этимология және ономастика
салалары бойынша көптеген зерттеу жұмыстарын мұра етіп қалдырып кетті.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Майнұр Бөрібаева, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті

филология ғылымдарының кандидаты, ғылыми жұмыс және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры

Джемма Аманжолова, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор

Нұрсұлу Шаймерденова, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

филология ғылымдарының докторы, профессор

Әдебиет

Malikova Zh.D., Buribaeva M.A., Іskendіruly Q.A., Isaqova T.Zh., Madanova G.Zh., 2015. Sravnitel’no-sopostavitel’nyj obzor izobreteniya dvuh avtorskih sistem pis’ma, drevnetyurkskogo i cerkovnoslavyanskogo [A comparative review of the invention of two author’s writing systems, Old Turkic and Church Slavonic]. In: Slavyanskie i tyurkskie narody na rubezhe vekov: yazyk, kul’tura, pis’mennost’: Sbornik materialov Mezhdunarodnogo kruglogo stola [Slavic and Turkic peoples at the turn of the century: language, culture, writing: Collection of materials of the International Round Table]. Astana. P. 17-25. [in Russian].

Sotrudniki. Aleksandr Konstantinovich Shaposhnikov [Employees. Alexander Konstantinovich Shaposhnikov]. In: Oficial’nyj sajt Instituta russkogo yazyka imeni V.V. Vinogradova RAN [Official site of the V.V. Vinogradov Institute of the Russian Language RAS]. URL: https://www.ruslang.ru/publica/shaposhnikov (Accessed: 25.11.2022). [in Russian].

Fadeeva T.M., Shaposhnikov A.K., Didulenko A.I., 2008. Staryj dobryj Koktebel’ [The good old Koktebel]. Simferopol’: Biznes-Inform. 328 p., il., dop.[in Russian].

Shaposhnikov A.K., 1992. Opyt rekonstrukcii reliktovogo yazyka (po materialam, svyazannym s Hazarskim kaganatom): avtoreferat dis. ... kandidata filologicheskih nauk 10.02.19 [Experience in the reconstruction of a relic language (based on materials related to the Khazar Khaganate): abstract of the dissertation of a candidate of philological sciences]. Moscow. 20 p. [in Russian].

Shaposhnikov A.K., 2010. Etimologicheskij slovar’ sovremennogo russkogo yazyka [Etymological dictionary of the modern Russian language]. Vol. 1. Moscow: Flinta, Nauka. 584 p.; Vol.. 2. 2010. Moscow: Flinta, Nauka. 576 p. [in Russian].