История создания музея-заповедника «Бозок»

Марал Хабдулина

doi:10.32523/2664-5157-2022-2-116-129

Авторлар

Марал Хабдулина Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-2-116-129

Кілт сөздер:

Бозок, Ишим, К.А. Акишев, Астана, Нур- Султан, музеефикация, музей-заповедник

Аннотация

2018 жылы Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің
құрылымында «Бозоқ» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығын құру туралы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің қаулысы шықты. Бұл оқиғаға дейінгі жол 20 жылға созылды.
Археологиялық нысанды сақтау және оның негізінде музей-қорығын құру идеясы оның алғашқы
зерттеушісі К.А. Ақышевке тиесілі.
Бозоқ – Орталық Қазақстан аумағындағы бірегей тарихи-мәдени мұра ескерткіші. Оның ашылу
және зерттеу тарихында маңызды жағдайлар тізбегі біріктірілген. Мың жылдан астам уақыт құрылыстың жаңа кезеңіне өту, елорданы жаңа жерде құру сияқты айтулы оқиғалармен тұспа-
тұс келген мыңжылдықтар тоғысындағы ерекше символикалық сәтінде табылған олжа. Осы
маңызды жағдайлардың барлығы қазақ даласының Еуразия құрлығының орталығы ретіндегі
терең тарихы мен маңызын ашуында расталды. Бұл жерде саяси, жасампаздық сипаттағы тарихи
оқиғалар орын алып, қазақ этносының генетикалық кодын, менталитетін қалыптастырған
қазақтардың этногенезіне әсер еткен жаңа мәдени-техникалық жетістіктердің жинақталуы мен
дамуы болғаны байқалады. Ежелгі дәуірде дала кеңістігінің тарихында Ежелгі Шығыс, Орталық
Азия ойкуменаларының ұлан-ғайыр аумақтарында шарықтау, жаңа инновациялар енгізу мен
таратудың елеулі кезеңдері болған.
Мақалада ортағасырлық Бозоқ қалашығының ашылуы мен зерттелуінің қысқаша тарихы
қарастырылады. Археологиялық зерттеулердің алғашқы нәтижелері осы тарихи ескерткіштің
маңыздылығын көрсетті. Оның пайда болуы VII-VIII ғасырлардағы ежелгі түркі дәуіріне
жатады. Бозоқ археологиялық ескерткіші – ежелгі түркітілдес халықтардың қала кеңістігі үшін
орын таңдаудағы этногенетикалық жадының және оның дала менталитеті дәстүрлеріндегі
құрылымының дәлелі.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Марал Хабдулина, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

тарих ғылымдарының кандидаты, К.А. Ақышев атындағы археология ҒЗИ директоры

Әдебиет

Khabdulina M.K. Srednevekovaya urbanizaciya Nura-Ishimskogo regiona [Medieval Urbanization of the Nura-Ishim Region]. In: Srednevekovaya gorodskaya kul’tura i kochevaya civilizaciya bassejna reki Ural: materialy mezhdunarodnoj nauchnoj konferencii. Pod obshchej red. M.N. Sdykova [Medieval Urban Culture and Nomadic Civilization of the Ural River Basin: Proceedings of the International Scientific Conference. Under the general editorship of M.N. Sdykov]. Uralsk, 2012. P. 313-340. [in Russian].

Kolbina A.V. Kraniologicheskaya harakteristika pogrebenij iz nekropolya gorodishcha Bozok [Craniological characteristics of burials from the necropolis of Bozok]. In: Bozok v panorame srednevekovyh kul’tur Evrazii [Bozok in the panorama of medieval cultures of Eurasia]. Astana, ENU im. L.N. Gumileva, 2008. P. 66-98. [in Russian].

Kolbina A.V. Antropologicheskaya harakteristika pogrebennogo iz srednevekovogo zahoroneniya nekropolya gorodishcha Bozok [Anthropological characteristics of the Bozok settlement buried from the medieval burial necropolis]. In: Dialog kul’tur Evrazii v arheologii Kazahstana: materialy mezhdunarodnoj nauchnoj konferencii, posvyashchennoj 90-letiyu so dnya rozhdeniya K.A. Akisheva. Astana. 22-24 aprelya 2014 g [Dialogue of Eurasian cultures in the archaeology of Kazakhstan: materials of the international scientific conference dedicated to the 90th anniversary of the birth of K.A. Akishev. Astana. April 22-24, 2014 – Astana: Sary-Arka]. Astana, Sary-Arka, 2014. P. 378-387. [in Russian].

Akishev K.A. Gorodishche Bozok: semantika planigrafii i funkcii [Settlement Bozok: semantics of planigraphy and functions]. In: Bozok v panorame srednevekovyh kul’tur Evrazii [Bozok in the panorama of medieval cultures of Eurasia]. Astana, ENU im. L.N. Gumileva, 2008. P. 13-19. [in Russian].

Nazarbaev N.A. V cerze Evrazii [In the heart of Eurasia]. Almaty, Atamura, 2005. 192 p. [in Russian].

Ambroz A.A. O Voznesenskom komplekse na Dnepre: vopros interpretacii [About the Ascension complex on the Dnieper: a question of interpretation]. In: Drevnosti epohi Velikogo pereseleniya narodov V-VIII vv [Antiquities of the era of the Great Migration of Peoples of the 5th-8th centuries]. Moscow, Nauka, 1982. P. 204-222. [in Russian].

Voitov V.E. Drevnetyurkskij panteon i model’ mirozdaniya v kul’tovo-pominal’nyh pamyatnikah Mongolii VI-VIII vv [The ancient Turkic pantheon and the model of the universe in the cult-commemorative monuments of Mongolia in the 6th-8th centuries]. Moscow, Gos.мuzej Vostoka, 1996. 152 p. [in Russian].

Tolstov S.P. Goroda guzov [Guz cities]. In: Sovetskaya etnografiya [Soviet ethnography]. 1947. No3. P. 55-102. [in Russian].

Raboty Ishimskoj stacionarnoj arheologicheskoj ekspedicii v 2000 g. Otchet. Arhiv NII arheologii im. K.A. Akisheva [Works of the Ishim stationary archaeological expedition in 2000. Report. Archive of the K.A. Akishev Research Institute of Archaeology]. Astana, ENU im. L.N. Gumileva, 2001. [in Russian].

Akishev K.A. Predvaritel’nye itogi raskopok srednevekovogo gorodishcha Buzok (1999-2001 gg.) [Preliminary results of the excavations of the medieval settlement of Bozok (1999 – 2001)]. In: Bozok v panorame srednevekovyh kul’tur Evrazii: materialy Mezhdunarodnogo polevogo seminara [Bozok in the panorama of medieval cultures of Eurasia: materials of the International field seminar]. Astana: ENU im. L.N. Gumileva, 2008. P. 20-24. [in Russian].

Ekspertnoe zaklyuchenie [An expert opinion]. In: Bozok v panorame srednevekovyh kul’tur Evrazii [Bozok in the panorama of medieval cultures of Eurasia]. Astana, ENU im. L.N. Gumileva, 2008. P. 198-199. [in Russian].

Sakral’nye ob»ekty Kazahstana obshchenacional’nogo znacheniya [Sacred objects of Kazakhstan of national importance]. Astana, Foliant, 2017. 496 p. [in Russian].