Значение и происхождение имени «Сайкал» в тюркских языках
Просмотры: 1681 / Загрузок PDF: 2158
DOI:
https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-1-119-130Ключевые слова:
собственное имя, антропоним, Сайкал, антропонимная лексема, апеллятивное значение, тюркские языки, онимическая единицаАннотация
Cобственное имя человека у тюркских народов имеет особое значение. Существует поверье, что имя человека влияет на его судьбу. Поэтому выбор имени для новорожденного ребенка – это большая ответственность для семьи. Каждая онимическая единица в языке является отражением народного сознания и менталитета. Онимические единицы играют важную роль в межкультурной коммуникации.
Между тем значения антропонимов в родственных языках могут подвергаться изменениям. В данной статье рассматривается семантика антропонима «Сайкал», выявляются и сопоставляются его антропонимические и апеллятивные значения. Особое внимание уделяется происхождению, значению и употреблению антропонима «Сайкал» в разных тюркских языках.
Автор статьи на базе современных и исторических лингвистических данных определяет изменение значений «сайкал» как онима и антропонима, выявляя его различные дифференциальные смыслы как положительные, так и отрицательные. Оним «сайкал» в
казахском языке как антропоним вообще не употребляется, поскольку имеет негативное,
отрицательное значение. Напротив, в кыргызском языке антропоним Сайкал - одно из самых распространенных имен для девочек, и оно имеет свои историко-культурные основы, встречаясь в письменных памятниках. Так, в «Манасе» Сайкал – героиня, боевая подруга Манас батыра, которого почитает кыргызский народ. В литературном наследии кыргызского народа имя Сайкал символизирует образ умной, рассудительной, смелой и отважной женщины.
Сравнивая значения и употребление антропонимов в различных тюркских языках, можно восстановить новые данные о системе общетюркских антропонимов, их истории и функционировании.
Данные, представленные в статье, позволят понять особенности апеллятивной лексики, лежащей в основе антропонимов, также могут быть использованы в этимологическом словаре личных имен тюркских народов.
Скачивания
Литература
Abdiyev Т., 2020. К.К. Yudahin ‘Kyrgyzcha-oruscha sozdugundogu’ arabizmder. [Arabisms in the Kyrgyz-Russian dictionary] Bishkek [Electronic resource]. Available at: https://new.bizdin.kg/media/books/Kyrgyz-tilindegi-arabizmder-Abdiev_pdo32qX.pdf. (Accessed: 10.11.2022). [in Kyrgyz].
Abdualiulı B., 2012. Kazak Antroponimzhasamy: teoriyalyk zhane praktikalyk negizderi. [Kazakh anthroponymic system: theoretical and practical foundations]. Astana: “Astana poligrafiya”. 320 p. [in Kazakh].
Bekturganova K., 2006. Kyrgyzstandyn asyl kyzdary. [Noble girls of Kyrgyzstan]. Bishkek: Mamlekettik til dzhana entsiklopediya borboru. 416 p. [in Kyrgyz].
Bolshoi Akademicheski Mongolsko-Russki Slovar v Chetyreh Tomah. [Academic Mongolian-Russian dictionary in four volumes]. 2001-2002. Моscow: “Academia”. [in Mongolian and Russian].
Etimologicheskiy slovar tyurkskih yazykov. Obshetyurkskiye i mezhtyurkskiye osnovy na bukvy L, M, N, P, S. 2003. [Etymological dictionary of Turkic languages]. Моscow: Vostochnaya literatura RAN. 446 p. [in Russian].
Hakassko-russkiy slovar. 1953. [Khakass-Russian dictionary]. Моscow: Glavizdat. 358 p. [in Khakass and Russian].
Kirgizsko-russkiy slovar. Comp. Yudahin K.K., 1985. [Kyrgyz Russian dictionary]. Frunze: Glavnaia redaktsiya Kirgizskoi sovetskoi enstiklopedii, Kn.2-ya. L-Ya. 480 p. [in Kyrgyz and Russian].
Kyrgyz tilinin tushundurmo sozdugu. Ekinchi boluk. 2019. [Explanatory dictionary of the Kyrgyz langauge]. Bishkek: Poligrafbumresursy. 800 p. [in Kyrgyz].
Qaraqalpaqsha-Russha Sozlik. 1958. [Karakalpak Russian dictionary]. Моscow: Shettil hem Milliy Sozlikler Memleket Baspasy. 892 p. [in Karakalpak].
Qazaq adebi tilinin sozdigi. Оn bes tomdyq. 12-tom. Comp. Udervayev А., Naqysbekov О., Qonyratbayeva Zh., 2011. [Dictionary of Kazakh literary language]. Аlmaty. 752 p. [in Kazakh].
Qazaq tilinin aimaqtyq sozdigi. Comp. Qaliyev G., Naqysbekov О., Sarybayev Sh., Uderbayev А., 2005. [Dictionary of the regional Kazakh language]. Аlmaty: Arys. 824 p. [in Kazakh].
Manas entsiklopediyasy. 2 tom. 1995. [Encyclopedia of Manas]. Bishkek. 432 p. [in Kyrgyz].
Šejx Sulejman Efendi’s Čagataj-Osmanisches Wörterbuch, 1902. Ignác Kúnos. Budapest. 201 p. [in German].
Tektigul Zh., 2012. Qazaq Tilinin Tarihiy Grammatikasy. [Historical Grammar of Kazakh Language]. Almaty: MV-Print, 500 p. [in Kazakh].
Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü. 6 cilt. 2009. [Compilation dictionary of Turkish dialects]. Ankara: TDK Yay. [in Turkish].
Zhaparov Sh., 2009. Аdam attary – el bailygy. [Human names are the wealth of the country]. Bishkek: Teknik BB. 343 p. [in Kazakh].
Zinettulina G., 2018. A.Eniki hem Ch.Aitmatov hikayelerinde onomastik parallerder [Onomastic parallels in E.Eniki and Ch.Aitmatov’s stories]. Тyurkskaia onomastika: ot istokov do sovremennosti: materialy Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferentsii. Каzan, 11–14 October 2018. Каzan: İzd-vo Kazan.un-ta. 334 p. [in Kazakh].
https://abaytanu.kz/өлең/39/1 (Accessed: 15.12.2022). [in Kazakh].
https://kzref.org/tavarih-i-guzida-ji-nusrat-name.html?page=2 (Accessed: 15.12.2022). [in Russian].
https://magarif-uku.ru/tatar-isemnere/ir-at/s/ (Accessed: 15.12.2022). [in Tatar].
https://savodxon.uz (Accessed: 15.12.2022). [in Uzbek].
https://sozluk.gov.tr/ (Accessed: 15.12.2022). [in Turkish].
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2023 Turkic Studies Journal

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.

















