В.В. Бартольд және А-З. Уәлиди Тоған еңбектері: зерттеу нәтижелерінің ғылыми интерпретациясы

Ерлан Сыдықов; Асқар Құмар

doi:10.32523/2664-5157-2023-1-7-19

Авторлар

Ерлан Сыдықов Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Асқар Құмар Қарағанды индустриялық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-1-7-19

Кілт сөздер:

В.В. Бартольд, З. Валиди, Қарахан, М. Қашқари, моңғол, Рашид ад-Дин, Құтадғу білік

Аннотация

ХІХ ғасырдың екінші жартысынан бастап ресейлік шығыстанушы ғалымдар тарапынан Орта Азиядағы түркі халықтарының тарихы мен әдебиетін зерттеу жұмыстары қарқынды жүрді. Жүзеге асырылған бірқатар
терең зерттеулерде еуропалық ғалымдардың жұмыстары сынға алынды.
ХХ ғасыр басында сол зерттеулердің нәтижесі ретінде іргелі ғылыми шығармалар жарық көріп, солардың қатарында академик В.В.Бартольдтың революцияға дейін жазған еңбектері енген көптомдық жүйелі жинағы
шыққан болатын. Ғалымның ортағасырлық түркі халықтарының тарихы, этнографиясы, географиялық және әдебиет тарихына қатысты деректері бүгінгі күнге дейін өзінің өзектілігін жоғалтқан емес. Академик В.Бартольд өз еңбегін жазу барысында бірнеше ғалымға сілтеме жасайды. Олардың арасында сол уақыттағы жас ғалым, кейіннен түркі мұсылмандары арасынан шыққан көрнекті шығыстанушы Зәки Уәлиди бар еді.
Бұл мақалада В.Бартольд пен Зәки Уәлиди арасындағы ғылыми шығармашылық байланыстар зерделенеді. Зерттеу нысаны ретінде В.Бартольдтың ІХ томдық шығармалар жинағының алғашқы бес томы қарастырылып, оларда қос ғалымның идеялық байланыстарыны барынша айқын көрініс тапқаны ашып көрсетіледі және Зәки Уәлиди шығарма- шылығының В.Бартольд зерттеулеріндегі маңызы атап көрсетіледі.

Мақала авторлары өздерінің пікір-пайымдарын келтіре отырып, деректерге
салыстырмалы талдау әдістерін қолданады. Талдау барысында дереккөздерге
сілтеме жасалып, Зәки Уәлидидің библиографиялық және жеке мұрағаттық
материалдары пайдаланылады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Ерлан Сыдықов, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

тарих ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА академигі

Асқар Құмар, Қарағанды индустриялық университеті

тарих магистрі

Әдебиет

Baykara T., 1998. Zeki Velidi Togan. Sostavlenie, perevod na russkij yazyk, dopolneniya, ukazatel’ R.M. Bulgakova, A.M. Yuldashbaev [Compilation, translation into Russian, additions, index by R.M. Bulgakov, A.M. Yuldashbayev]. Ufa: Kitap. 328 р. [in Russian].

Barthold V., 1963a. Sochineniya. I tom. Turkestan v epohu mongol’skogo nashestviya [Essays. Volume I. Turkestan in the era of the Mongol invasion]. Moscow: Publishing House of Oriental Literature. 763 р. [in Russian].

Barthold V., 1963 b. Sochineniya. Tom ІІ. Chast’ 1. Obshchie raboty po istorii Srednei Azii (Raboty po istorii Kavkaza i Vostochnoj Evropy) [Essays. Volume II. Part 1. General works on the history of Central Asia (Works on the history of the Caucasus and Eastern Europe)]. Moscow: Publishing House of Oriental Literature. 1021 р. [in Russian].

Barthold V., 1964. Sochineniya. Tom ІІ. Chast’ 2. Raboty po otdel’nym problemam istorii Srednej Azii [Essays. Volume II. Part 2. Works on certain problems of the history of Central Asia]. Moscow: Nauka Publishing House. 657 р. [in Russian].

Barthold V., 1968. Sochineniya. Tom V. Raboty po istorii i filologii tyurkskih i mongol’skih narodov [Essays. Volume V. Works on the history and philology of the Turkic and Mongolian peoples]. Moscow: Nauka Publishing House. 758 р. [in Russian].

Validov A-Z., 1915. Vostochnye rukopisi v Ferganskoi oblasti [Oriental manuscripts in the Ferghana region]. Zapiski Vostochnogo otdeleniya Imperatorskogo russkogo arheologicheskogo obshchestva. Tom ХХІІ [Notes of the Eastern Branch of the Imperial Russian Archaeological Society. Volume XXII]. Petrograd: IAN. P. 303-320. [in Russian].

Validov A.Z., 1924. Meshkhedskaya rukopis’ Ibnu-l’-Fakiha [The Mashhad manuscript of Ibn al-Faqih]. Izvestiya Rossijskoj Akademii Nauk (Bulletin de l’Academie des Sciences de Russie) [Proceedings of the Russian Academy of Sciences (Bulletin de l’Academie des Sciences de Russie)]. P. 237-248. [in Russian].

Kumar A., 2014. Turkі duniesі zhane Ahmet-Zaki Ualidi Togan [The Turkic world and Ahmet-Zeki Velidi Togan]. «Turkіstan muhtariyatynan Alash avtonomiyasyna deiіn: Qazaq memlekettіlіgіnіn negіzderі zhane tarihi sabaqtastyq» Alash zhane Turkіstan avtonomiyalarynyn 97 zhyldygyna arnalgan respublikalyq gylymi konferenciyanyn materialdary [Materials of the republican scientific conference dedicated to the 97th anniversary of the Alash and Turkestan autonomies «From Turkestan municipality to Alash autonomy: the foundations of Kazakh statehood and historical continuity»]. Astana: ENU Publishing House. 254 р. [in Kazakh].

Rashid al-din., 1952. Sbornik letopisei. Tom 1. Kniga pervaya. (perevod L.A. Hetagurova) [Collection of chronicles. Volume 1. The first book. (translated by L.A. Khetagurov)]. Moscow-Leningrad: Publishing House of the USSR Academy of Sciences. 219 р. [in Russian].

Rashid al-din Fazlullah, 2011. Dzhami-at-tavarih. Baku, «Nagyl Evi» [Jami-al-tawarikh]. Baku: «Fairy-tale House». 540 р. [in Russian].

Rashid al-din Fazlullah Hamadani, 2018. Zhamig at-tauarih (Tarihtar zhinagy, XIV g.). kop tomdyq. 1-tom [Jami-al-tawarikh (Collection of stories, XIV century.). Multi-volume. Volume 1]. Astana: Foliant. 596 р. [in Kazakh].

Salikhov A., 2001. Nauchnaya deyatel’nost’ A.Validova v Rossii [A. Validov’s scientific activity in Russia]. Ufa: Gilem. 164 р. [in Russian].

Acar S., 2017. Zeki Velidi Togan. Ilmi hayati. Eserleri. Siyasi faaliyetleri. Hatiralar. [Scientific life. Works. Political activity. Memories]. Ankara: Akcag publications. 480 р. [in Turkish].

Tauer Felix, 1931. «Les manuscrits persans historiques des bibliothques de Stamboul, III. Histoire de l’Irân et de la Transoxiane» [«Historical Persian Manuscripts in Istanbul Libraries, III. History of Iran and Transoxiana»]. Archiv Orientalni, III. P. 462-491.

Togan Z.V., 1969. Hatıralar. Türkistan ve diğer müslüman doğü türklerinin milli varlık ve kültür mücadeleri [Memoirs. Struggle of the peoples of Turkestan and other Eastern Muslim Turks for national existence and preservation of culture]. Istanbul: Printing house Tan. 643 р. [in Turkish].

Togan Z.V., 1941. Büyük Türk Şairi Ali Şir Nevai. Tasvir-i Efkar [The Great Turkish Poet Ali Shir Nevai. Tasvir-i Efkar (Depiction of Efkar)]. İstanbul, 2, February, 4 March, 2, 15, 30 May. [in Turkish].