Pazyryk-type burial and petroglyphs of the Tausamaly archaeological complex

Сергей Ярыгин

doi:10.32523/2664-5157-2022-4-131-148

Авторлар

Сергей Ярыгин Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институтының филиалы

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-4-131-148

Кілт сөздер:

Жетісу, қорымдар, қорған, таңба, белгілер, Пазырық археологиялық мәдениеті, петроглифтер, Таусамалы, белгілер

Аннотация

Мақалада Таусамалы археологиялық кешенінде жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижелері берілген. Кешен 122 қорғаннан және петроглифтердің жинақтарын қамтитын
үлкен қорымнан тұрады. Ескерткіштер Қазақстан Республикасы Жетісу облысы Ақсу ауданында
орналасқан. № 1 қорғаннан қатарлы тас жәшікке жерленген екі адамның және үш аттың
сүйегі табылды. Жерлеу ғұрпы мен заттардың анализіне сүйене отырып, ескерткішті Пазырық
археологиялық мәдениетіне жатқызу мүмкіндігі пайда болды. Сонымен бірге, зерттеу жұмыстар
аймағына археологиялық барлау жүргізілді. Барлау барысында қорым маңында қола дәуірінен
этнографиялық уақытқа дейінгі көптеген петроглифтер тіркелді. Петроглифтердің едәуір бөлігі
ерте темір дәуірі мен орта ғасырларға жатады. Бірқатар петроглифтердің Оңтүстік Сібір мен
Орталық Азияның шығыс аймақтарында бейнелік ұқсастықтары анықталды. Қорымның дәл
жанынан таңба, таңба тәрізді және идеограммалық белгілердің үлкен тобы табылды. Жалпы
ғылыми жұмыста он жеті графикалық таңбаға анализ жасалды, оңын ішінде тоғыз таңба және
сегіз таңба тәрізді белгілер талданды. Графикалық белгілер бірнеше топқа бөлінеді: бірінші топ
– бір-бірінен нүктелер мен сызықтар түріндегі әртүрлі қосымша элементтермен ерекшеленетін,
сондай-ақ жануар фигурасы бар композициялар; екінші топ – сызықпен жалғанған жұптас сақина
тәрізді бейнелер, гантель тәрізді фигура түріндегі таңбалар. Белгілердің өлшемдері әртүрлі
және қатар орналасқан нүктелер мен сызықтар түріндегі әртүрлі қосымша элементтері бар.
Қорым материалдары мен петроглифтерге сүйене отырып, авторлар хронологиялық мерзімін
б.з.б. 4-2 ғасырлар шеңберінде қарастырады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Сергей Ярыгин, Ә.Х. Марғұлан атындағы археология институтының филиалы

PhD, жетекші ғылыми қызметкер

Әдебиет

Bayberdina (Talyagina) M.A., 2019. Izobrazheniya tesinskogo vremeni v Minusinskoy kotlovine v kontekste arkheologicheskogo materiala [Images of the Tesinsk time in the Minusinsk basin in the context of archaeological material], Teoriya i praktika arkheologicheskikh issledovaniy [Theory and Practice of Archaeological Research], 3. P. 20-34. [in Russian].

Bokovenko N.A. 2004. Pisanitsa Khyzyl-Khaya – obretennaya i poteryannaya [Khyzyl-Khai’s writings – found and lost], Nevskiy arkheologo-istoriograficheskiy sbornik. K 75-letiyu kandidata istoricheskikh nauk A.A. Formozova [Archeological and historiographical collection of Nevsk, 75th anniversary of the candidate of historical sciences A. Formozov] (Saint Petersburg: P. 389-395). [in Russian].

Vaynshteyn S.I. 1974. Istoriya narodnogo iskusstva Tuvy [History of folk art of Tuva]. Nauka. Moskva: 224 p. [in Russian].

Gryaznov M.P. 1961. Drevneyshiye pamyatniki geroicheskogo eposa narodov Yuzhnoy Sibiri [The most ancient monuments of the heroic epic of the peoples of Southern Siberia], Arkheologicheskaya kollektsiya Gosudarstvennogo Ermitazha [Archaeological collection of the State Hermitage], Issue. 3. P. 7-31. [in Russian].

Kiryushin Yu.F., Stepanova N.F., Tishkin A.A., 2003. Skifskaya epokha Gornogo Altaya. Chast II: Pogrebalno-pominalnyye kompleksy pazyrykskoy kultury [The Scythian era of Highland Altai. Part II: Funeral and memorial complexes of the Pazyryk culture]. Barnaul. 234 p. [in Russian].

Kubarev V.D., 1999. Pazyrykskiye syuzhety v petroglifakh Altaya [Pazyryk plots in the petroglyphs of Altai], Itogi izucheniya skifskoy epokhi Altaya i sopredelnykh territoriy [Results of the study of the Scythian era of Altai and adjacent territories]. Barnaul. P. 84-92. [in Russian].

Kubarev V.D., 2009. Petroglify Shiveet-Khayrkhana (Mongol’skiy Altay) [Petroglyphs of Shiveet-Khairkhan (Mongolian Altai)]. Novosibirsk. 420 p. [in Russian].

Kubarev V.D., Tsevendorzh, D., Yakobson, E., 2005. Petroglify Tsagaan-Salaa i Baga-Oygura (Mongol’skiy Altay) [Petroglyphs of Tsagaan-Salaa and Baga-Oigur (Mongolian Altai)]. Novosibirsk. 640 p. [in Russian].

Kubarev V.D., 1987. Kurgany Ulandryka [Barrows of Ulandryk]. Novosibirsk: Nauka. 304 p. [in Russian].

Kubarev V.D., 1991. Kurgany Yustyda [Barrows of Yustyd]. Novosibirsk: Nauka. 190 p. [in Russian].

Kubarev V.D., Shulga, P. I., 2007. Pazyrykskaya kultura (kurgany CHui i Ursula) [Pazyryk culture (barrows Chui and Ursula)]. Barnaul. 282 p. [in Russian].

Kubarev V.D., 1992. Kurgany Saylyugema [Mounds of Sailyugem]. Novosibirsk: Nauka. 220 p. [in Russian].

Miklashevich Ye.A., 2012. Lnishchenskaya pisanitsa [L’nishchenskaya petroglyphs], Pamyatniki naskal’nogo iskusstva Minusinskoy kotloviny: Georgiyevskaya. L’nishchenskaya. Ulazy III. Sosnikha. Trudy Sibirskoy Assotsiatsii issledovateley pervobytnogo iskusstva [Monuments of rock art of the Minusinsk basin: Georgievskaya. L’nishchenskaya. Ulazy III. Pine. Proceedings of the Siberian Association of Researchers of Primitive Art]. Issue. X. Kemerovo. P. 28-56. [in Russian].

Mironov V.S., 2000. Kultura naseleniya Sredney Katuni v skifskoye vremya [Culture of the population of the Middle Katun in the Scythian time]: Avtoref. dis. ... kand. ist. Nauk [Abstract of the thesis of a candidate of historical sciences]. Novosibirsk. 17 p. [in Russian].

Mu Ts., 2020. Pamyatniki pazyrykskoy kultury v Sintszyane [Monuments of the Pazyryk culture in Xinjiang], Teoriya i praktika arkheologicheskikh issledovaniy [Theory and practice of archaeological research], 2. P. 138-147. [in Russian].

Polosmak N.V., Bogdanov, Ye.S., Tseveendorzh, D., Erdene-Ochir, N., 2011. Serebryanyye ukrasheniya konskoy upryazhi iz kurgana 20 mogilnika Sutszukte (Noin-Ula, Mongoliya) [Silver jewelry of horse harness from barrow 20 of the Suzukte burial ground (Noin-Ula, Mongolia)], Arkheologiya, etnografiya i antropologiya Yevrazii [Archeology, Ethnography and Anthropology of Eurasia]. 2 (46). P. 46-54. [in Russian].

Polosmak N.V., 1994. Steregushchiye zoloto grify (ak-alakhinskiye kurgany) [Vultures guarding gold (Ak-Alakha burial barrows)]. Novosibirsk. 125 p. [in Russian].

Savinov D.G., 2009. Minusinskaya provintsiya Khunnu (Po materialam arkheologicheskikh issledovaniy 1984-1989 gg.) [Minusinsk province of the Xiongnu (Based on materials from the archaeological research in 1984-1989)]. St. Petersburg: 226 p. [in Russian].

Samaşev Z., 2011. Berel. Almaty. 236 p. [in Russian].Shulga D.P., Shulga P. I., 2017. Proniknoveniye pazyrykskoy kul’tury v Sin’tszyan [The penetration of the Pazyryk culture into Xinjiang], Vestnik Novosibirskogo Gosudarstvennogo Universiteta. Seriya: Istoriya, filologiya. T.16. Vostokovedeniye [Bulletin of the Novosibirsk State University. Series: History, Philology. T.16. Oriental studies]. 4. P. 24-29. [in Russian].

Shulga P.I., Slyusarenko I.Yu., 2016. Datirovka pogrebal’nykh kompleksov na periferii pazyrykskoy kul’tury [Dating of burial complexes on the periphery of the Pazyryk culture]. Problemy arkheologii, etnografii, antropologii Sibiri i sopredelnykh territoriy [Problems of archeology, ethnography, anthropology of Siberia and adjacent territories]. Novosibirsk. P. 473-477. [in Russian].

Shulga P.I., Umanskiy A.P., Mogilnikov V.A., 2009. Novotroitskiy nekropol [Novotroitsk necropolis]. Barnaul. 329 p. [in Russian].

Yarygin S.A., 2020. Novyye tamgi i znaki v otrogakh khrebta Kayrakkol [New tamgas and signs in the spurs of the Kairakkol ridge]. Ulken Altay alemí. [World of Great Altay], 6 (3). P.1034-1047. [in Russian].

Yarygin S.A., Ilderyakov N.N., 2021. Pogrebeniye «pazyrykskogo tipa» na mogil’nike Tausamaly [Burial of the “Pazyryk type” at the burial ground of Tausamaly]. Narody i religii Yevrazii [Peoples and religions of Eurasia], 2. P. 23-39. [in Russian].

Babayarov G., 2019. Coins of the Western Turkic Qaghanate with a title «Tardu-Qaghan». Turkic Studies Journal. No1 (1). С. 12-24. Funeral banner of Lady Dai (Xin Zhui). Khan Academy. URL:https://www.khanacademy. org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/chinaart/a/funeral-banner-of-lady-dai-xin-zhui (accessed: 02.09.2021).

Yan Liu, 2020. The Han Empire and the Hellenistic world: prestige gold and the exotic horse. Mediterranean Archaeology and Archaeometry. Vol. 20. 3. P. 175-198.