Топография и повествование в «Данишменд-наме»
Просмотры: 30 / Загрузок PDF: 10
DOI:
https://doi.org/10.32523/2664-5157-2026-2-77-110Ключевые слова:
Ахмед Данишменд, «Данишменд-наме», крестовые походы, Сельджуки, гази, эпос, 12 век, Анатолия, фольклор, устная литература, Токат, АмасьяАннотация
«Данишменд-наме», «Книга Данишменда» – одна из старейших сохранившихся эпических поэм на турецком языке и единственная, повествующая о событиях на рубеже XII века, во времена Первого крестового похода. Её герой, Ахмед Данишменд («мудрец»), – историческая личность, но описания его сражений против византийцев в значительной степени вымышлены, изобилуют гиперболами и украшены заимствованиями из других эпических традиций, даже из христианской агиографии. Текст был составлен около 1050 года н.э. и впервые записан при дворе Сельджуков около 1175 года н.э. В это время был добавлен вымышленный эпилог, устанавливающий связь с династией Сельджуков. Аналогичным образом был добавлен пролог, связывающий историю Данишменда с историей эпического героя Сайида Баттала. Письменная версия была дополнительно расширена и украшена Арифом Али, правителем Токаты в XIV веке, который разделил текст на главы и добавил стихи собственного сочинения. Текст Али лег в основу всех более поздних рукописей «Данишменд-наме». На основе детального изучения топографических описаний в «Данишменд-наме» данное исследование показывает, что, вопреки мнению Ирены Меликоффой (Irène Mélikoff, 1960), они не принадлежат перу Арифа Али, а являются частью первоначального произведения. Во-вторых, применяя концепцию «мира повествования», как её определил Букет Китапчи Байры (2020), исследование направлено на определение родины и ментального мира неизвестного автора оригинала. По-видимому, он был знаком с долиной верхнего течения Ириса вокруг Токата и Команы, а также с территорией, расположенной в треугольнике Чорум-Амасья-Турхал. Чанкыры и Никсар также описаны в терминах, которые, возможно, основаны на личных наблюдениях. Автор обладает взглядом солдата на ландшафт и, вероятно, участвовал в военных кампаниях на границе между Византией и исламом. Большинство других городов, упомянутых в эпосе, – Малатья, Анкара, Самсун, Османджик, Синоп, Кастамону и др. – являются лишь названиями, и нет попыток описать их местоположение или внешний вид. За пределами своего родного региона автор не имеет четкого представления о географии и постоянно недооценивает расстояние до Малатьи или Багдада. Мы можем заключить, что создатель «Данишменд-наме» был уроженцем этого региона, хорошо знакомым с традициями местных рассказчиков и топографией своей родины, но с небольшими знаниями о более широком мире.
Скачивания
Литература
M., 2022. Anadolu’nun XI. - XIII. Yüzyıllar Arasındaki Tarihî Coğrafyası Hakkında Bir Kaynak: Dânişmend Gazi Destanı. Karadeniz Araştırmaları. 19. P. 673-697. https://dergipark.org.tr/tr/pub/karadearas/article/1172203 DOI: https://doi.org/10.56694/karadearas.1172203
Akar A., 2016. Mirkatü’l-Cihad (Cihadın basamakları): Dil İncelemesi, Metin, Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Akkaya S., 1957. Kitab-i Melik Danischmend Gazi: Ein türkisch-historischer Heldenroman aus der Mitte des 13. Jahrhunderts. Z.V. Togan (ed.). Proceedings of the Twenty-Second Congress of Orientalists. 2. Leiden: Brill. P. 432-435. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004612860_119
Anderson J.C.G., 1900. A Journey of Exploration in Pontus. Bruxelles: Lamartine. https://dn720702.ca.archive.org/0/items/journeyofexplora00ande/journeyofexplora00ande.pdf
Aydoğan Z., 2016. Changing Perceptions along the Frontiers: The Moving Frontier with Rum in Late Medieval Anatolian Frontier Narratives, K. Schull, C. Verhaaren (eds). Living in the Ottoman Realm: Empire and Identity, 13th to 20th Centuries. Bloomington: Indiana University Press. P. 29-41.
Aydoğan Z., 2021, Oral performance and Text: Narrators, Authors, and Editors in the Anatolian Turkish Warrior Epics, L. Rzehak, T. Loy, A. Ahmad, A. Durdu, O. Günther (eds).
The Written and the Spoken in Central Asia: Festschrift for Ingeborg Baldauf. Potsdam: Tethys. P. 405-422.
Başat Ü., 2022. Antakya Haçlı Prinkepsi Bohemond’un Niksar’daki Esareti ve Bunun Kişiliğine Etkileri. Ç. Yılmaz (ed.). 5. Tokat Sempozyumu, 14-15-16 Ekim 2022. Tokat: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi. P. 27-41. https://www.scribd.com/document/1002818600/5-Tokat-Sempozyumu-1-Cilt
Bayrı B.K., 2020. Warriors, Martyrs, and Dervishes: Moving Frontiers, Shifting Identities in the Land of Rome (13th-15th Centuries). Leiden: Brill. https://brill.com/display/title/55940 DOI: https://doi.org/10.1163/9789004415843_005
Bekker-Nielsen T., 2021. Evliya Çelebi in Vezirköprü. Cedrus 9. P. 459-472. https://dergipark.org.tr/en/pub/cedrus/article/959455 DOI: https://doi.org/10.13113/CEDRUS.202123
Bekker-Nielsen T., 2023. Textual problems in the Danişmendname. Mediterranean Journal of Humanities 13. P. 59-70. http://proje.akdeniz.edu.tr/mcri/mjh/13/MJH-13-5-Tonnes_BEKKER_NIELSEN.pdf DOI: https://doi.org/10.13114/MJH.2023.593
Bosworth C.E., 2004. The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Edinburgh: Edinburgh University Press.
A., Winfield D., 1985. The Byzantine monuments and topography of the Pontos. Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. https://archive.org/details/bryer-winfield-1985-byz-pontus-01-02/page/n721/mode/2up
Cahen C., 1968. Pre-Ottoman Turkey: a General Survey of the Material and Spiritual Culture and History c. 1071-1330. London: Sidgwick and Jackson.
Çetin C., 2013. Ulak Yol Durak Anadolu Yollarında Padışah Postaları (Menzilhaneler)(1690-1750). Istanbul: Hikmetevi. https://archive.org/details/cemal-cetin-anadolu-yollarindapadisah-postalari-ulak-yol-durak/page/n1/mode/2up
Dedes Y., 1996. Battalname: English Translation, Turkish Transcription, Commentary and Facsimile. 1-2. Cambridge. MA: Department of Near Eastern Languages and Civilizations. Harvard University.
Demir N., 2002. Dānişmend-name: Critical Edition, Turkish Translation, Linguistic
Analysis, Glossary, Facsimile. Cambridge. MA: Department of Near Eastern Languages and Civilizations. Harvard University.
Demir N. 2020. Dānişmendname: Eski Türkiye Türkcesi, Türkiye Türkcesi, Dil incelemesi ve sözlük. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Erciyas D.B., 2021. Komana’da Bizans’tan Selçuklu’ya Geçişte Kimlik, Nüfus Dinamikleri ve Kırsal Ekonomi. K. Durak, N. Necipoğlu, T. Uyar (eds). Türkiye’de Bizans Çalışmaları: Yeni Araştırmalar, Farklı Eğilimler. Istanbul: Türkiye Bankasi Kültür Yayınları. P. 103-118.
Fleischer C.H., 2016. Bureaucrat and Intellectual in the Ottoman Empire: the historian Mustafa Âli (1541-1600). Princeton. NJ: Princeton University Press.
Galmés de Fuentes A., 1979. Le Charroi de Nîmes et la tradition arabe. Cahiers de civilisation médiévale. 22. P. 125-137. https://www.persee.fr/doc/ccmed_0007-9731_1979_num_22_86_2102 DOI: https://doi.org/10.3406/ccmed.1979.2102
Hamilton W.J., 1842. Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia 1-2. London: John Murray. https://archive.org/details/Travel1838HamiltonArm/page/n13/mode/2up
İzmirler Y., 2023. Dânişmendli devleti paraları: The Coins of the Danishmendids. İstanbul: Ege Yayinları.
Karasu Y.E., 2021. Komana Örneği Üzerinden Anadolu Selçuklu Dönemi Kırım Seramik Ticareti ve Usta Göç Hareketliliği. Karadeniz Araştırmaları. 18/71. P. 717-733. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2277564 DOI: https://doi.org/10.12787/KARAM1744
Köroğlu K., Danişmaz H., 2018. The Origin of Stepped Rock-Cut Tunnels in Eastern Anatolia. Ancient Near Eastern Studies 55. P. 107-124. https://www.academia.edu/36806332/The_Origin_of_Stepped_Rock_Cut_Tunnels_in_Eastern_Anatolia
Kurşun Z., Kahraman S.A., Dağlı Y., 1999. Evliya Çelebi Seyahatnamesi Topkapı Saray
Kütüphanesi Bağdat 304 Numaralı Yazmanın Transkripsiyonu. 2 kitap. Istanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Lindahl C., 2012. Singers and Tales in the 21st Century: The Legacies of Milman Parry and Albert Lord. Fabula 52. P. 302–307. https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/fabula-2011-0025/html DOI: https://doi.org/10.1515/fabula-2011-0025
Mélikoff I., 1960. La geste de Melik Dānişmend: Étude critique du Dānişmendname, 1-2. Paris: Institut Français d’Archéologie d’Istanbul. https://archive.org/details/melikoff1960danishmendname
Meulder M., 2013. Le ”cheval de Troie” sous une autre forme. Le guerrier déguisé en marchand: exemples antiques et médiévaux. Nouvelle Mythologie Comparée. 1. P. 1-42. https://www.academia.edu/86881069
Meulder M., 2014. Le stratagème normand de l’homme mort pour s’emparer d’une place forte a-t-il une origine indo-européenne? Classica et Mediaevalia 64. P. 287-366.
Mordtmann A.D., 1876. Die Dynastie der Danischmende. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft. 30. P. 467–486. https://www.jstor.org/stable/i40131977
Oikonomidès N., 1983. Les Danishmendides, entre Byzance, Bagdad et le sultanat d’Iconium. Revue Numismatique. Series 6. 25. P. 189-207. https://www.persee.fr/doc/numi_0484-8942_1983_num_6_25_1843 DOI: https://doi.org/10.3406/numi.1983.1843
Purton P., 2010. A History of the Early Medieval Siege: c. 450-1200. Martlesham: Boydell& Brewer. Reichl K., 2000. Singing the Past: Turkic and Medieval Heroic Poetry, 2nd edition. Ithaca, NY: Cornell University Press. https://muse.jhu.edu/book/65032
Sökmen E., 2009. Characteristics of the Temple States in Pontos, J.M. Højte (ed.), Mithradates VI and the Pontic Kingdom. Aarhus: Aarhus University Press. P. 277-288. https://antikmuseet.au.dk/fileadmin/www.antikmuseet.au.dk/Pontosfiler/BSS_9/BSS9_16_sokmen.pdf DOI: https://doi.org/10.2307/jj.35529233.19
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 T. Беккер-Нильсен

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.

















