Алтын Орданың мемлекеттік идеологиясы

Сатай Сыздықов

doi:10.32523/2664-5157-2020-2-3-69

Авторлар

Сатай Сыздықов Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2020-2-3-69

Кілт сөздер:

Aлтын Орда, «мәңгі ел», идеология, мемлекет, түркілер

Аннотация

Алтын Орда дәуірінде Мәңгілік Ел идеясының атауы ресми түрде «Мәңгі
Тәңірінің күші» түрінде болған. Мысалға алсақ, Күйік ханның мөрінде, Арғұн ханның француз
королі Филипке жазған хатында және Алтын Орда ханы Өзбектің елшісін растаған құжаттардағы
мәтіндер «Мәңгі Тәңірінің күші» сөздерімен басталып отырған. В. Бартольдтің «моңғол» – Шыңғыс
хан тұсында ғана мемлекет атауы, ал кейін ғана халықтың атауы болды» деген тұжырымы ғылыми
тұрғыда дұрыс. «Монғол» Шыңғыс хан империясы тұсында этноним емес, политоним болып, им-
периялық идеология, яғни мемлекеттік идеология болып қызмет атқарды. Бұл идеологияның атауы
жаңадан ойлап табылған жоқ, ол ежелгі түркілердың дүниетанымы негізінде қалыптасқан Түрік
қағанатының «Мәңгі Ел» мемлекеттік идеологиясын қабылдап, Шыңғыс ханның империялық
идеологиясына айналды. Ал «моңғол» термині де сол «Мәңгі Ел» идеологиясының атауынан
шықты.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Сатай Сыздықов, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

тарих ғылымдарының докторы, профессор, Этносаралық қатынастар
және ҚХА Орталығының директоры

Әдебиет

Vladimircov B.Yа. Tureckie elementy v mongol’skom yazyke, [Turkish elements in the Mon-golian language], ZVOIRAO. (ХХ(2–3), Moscow-Leningrad, 1911, 162 p.) [in Russian].

Katanov N.F. Pisma iz Sibiri i Vostochnogo Turkestana [Letters from Siberia and East Turkes-tan]. (SPb., 1893, P. 85. 22781. Li Sin’-chuan’, Cza-czi, 2(19), 591 p.) [in Russian].

Bazarova B.Z. Mongolskie letopisi – pamyatniki kul’tury [ Mongolian Chronicles-cultural mon-uments]. (Moscow, 2006, 233 p.) [in Russian].

Spuler B. Die Goldene Horde. Die Mongolen in Ruβland, 1223–1502. 2., erweiterte Auflage. (Wiesbaden, 1965, 317 p.).

Rodoslovie tyurkov [Genealogy of the Turks], Istoriya Kazahstana v persidskih istochnikah. T. IV. Sbornik materialov, otnosyashchihsya k istorii Zolotoj Ordy. Izvlecheniya iz persidskih sochinenij, so-brannye V.G. Tizengauzenom i obrabotannye A.A. Romaskevichem i S.L. Volinym [History of Kazakhstan in Persian sources. T.IV. Collection of materials related to the history of the Golden Horde. Extracts from Persian works collected by V. G. Tiesengausen and processed by A. A. Romaskevich and S. L. Volin. Resp. edited by M. H. Abuseitova. Revised and add. (Almaty, 2006, 421 p.) [in Russian].

Sinor D. Interpreters in Medieval Asia, AASJIOS. (16(1982), 336 p.).

Bosvort K. Musulmanskie dinastii [Muslim dynasties]. (Moscow, 1971, 394 p.) [in Russian].

Sartqozhauly Q. Orhon eskertkіshterіnіn tolyq Atlasy [Full Atlas of Orkhon monuments. Vol 1. (Almaty, «Samga Press», 2019, 376 p.) [in Kazakh].

Erdenebayar S. Monh tengerijn uzel buyuu Monh tengerijn ive, Setgegdel bichih BIIRBEH.MN by Bataka [Save the concept of heaven or eternal heaven/write comment. BIIRBEH.MN by Bataka.]. Available at: http://www.biirbeh.mn/ [in Mongolian].

Dulam S. Mongol domog zujn dur [Dulam S. In accordance with the Mongolian legend. - All articles: press agencies]. (Ulan Bator, Ulsyn hevlelijn gazar, 1989, 197 p.) [in Mongolian].

Li Sin-chuan, Cza-czi. (2(19), 654 p.) [in Russian].

Pelliot P. Les Mongols et la Papaute, str. [22] etPl. II; sm. takzhe recenziyu V. Kotvicha na etu rabotu v “RocznikOrjentalistyczny” [Les Mongols et la Papaute, str. [22] etPl. II; see also V. Kotvich’s review of this work in “RocznikOrjentalistyczny”, vol. 2]. (2(1919-1924), 1925, 278 p.) [in Russian].

Gumilyov L.N. Tysyacheletie vokrug Kaspiya [A Millennium around the Caspian Sea]. («Di-Dik», 1998, 592 p.) [in Russian].

Hara-Davan. Chingis-han kak polkovodec i ego nasledie [Hara-Dawan. Genghis Khan as a General and his legacy]. (Belgrad, 1929, 226 p.) [in Russian].

Mynbaev N. Zh. Obshchetyurkskaya, kazahskaya etnonimiya v pantopohron ii i problemy tipologicheskoj universalii. Avtoref. disser. na soiskanie uch.stepeni d. filol.n [Turkic, Kazakh ethnic terms in Pontoporeia and problems of typological universals. Abstract. dissertations. for the degree of doctor of Philology]. (Almaty, 2010, 24 p.) [in Russian].

Vladimircov B.Ya. Sravnitel’naya grammatika mongolskogo pismennogo yazyka i halhaskogo narechiya [Comparative grammar of the Mongolian written language and the Khalkha dialect]. (Lenin-grad, 1929, 443 p.) [in Russian].

Lessing F.D. Mongolian – Englich dictionary [Mongolian-English dictionary]. (Berkeley and Los-Angeles, 1960, 721 p.).

Clauson G. An Etimological Dictionary of Pre –thirteenth – century Turkish. (Oxford, 1972, 392 p.).

Ramstedt G.J. Kalmukisches Worterbuch. (Helsinki, 1935, 321 p.).

Gumilev L.N. Drevnie tyurki [Ancient turks]. (Moscow, 1993, 536 p.) [in Russian].

Bezertinov N. Tatary, tyurki–potryasateli Vselennoj [Tatars and Turks are the shockers of the Universe], Istoriya velikih imperij [History of the great empires] (Novosibirsk, 2001, 731 p.) [in Russian].

Gilom de Rubruk. Puteshestvie v Vostochnye strany [Journey to the East of the country]. Trans-lated by A. I. Malein (Moscow, Gosudarstvennoe izdatel’stvo geograficheskoj literatury, 1957, 232 p.) [in Russian].

Bartold V.V. Chingiz han [Chingiz-khan], Soch, (5(1968), 759 p.) [in Russian].