Корневая морфема в древнетюркском языке
Қаралымдар: 440 / PDF жүктеулері: 604
DOI:
https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-1-95-108Кілт сөздер:
литературный язык, структура древнетюрского слова, корневая морфема, знаковость, исторические реликты, вариативность, производящие корневые морфемыАннотация
Литературный древнетюркский язык сформировался на базе
древнетюркских диалектов. В эпоху древнетюркских каганатов языком
рунических надписей как единым литературным языком пользовались
различные тюркские племена или союзы племен – кипчаки, огузы,
уйгуры, тюргеши, киргизы. Внутренняя структура древнетюркского
литературного языка достаточно изучена в части графической,
фонетико-фонологической, лексической, морфологической. Однако
морфемно-деривационная система языка исследована фрагментарно
и непоследовательно. Структура древнетюркского слова состоит из
корневой и аффиксальных морфем, дифференцированных нами на
словообразовательные, словоизменительные и формообразующие.
Корневая морфема – знаковая единица, содержательной стороной
которой является закодированная информация, воплощенная в
лексическом значении слова. Значение корня единично и конкретно,
в отличие от абстрактных значений служебных морфем. В отличие
от корней современных тюркских языков в корневой морфеме
древнетюркского языка наблюдаются исторические реликты: первичные
моносиллабы, глагольно-именной синкретизм, вариативность звукового
состава (ил/ел; ир/эр/ ер; ол/ул/у; мын/мин/мен/мун/мүн). Звуковые
изменения в корневой морфеме обусловлены архаичностью праформ и
влиянием древнетюркских диалектов.
Корневая морфема в древнетюркском языке является активным
участником акта словотворчества, представляя собой производящую
основу в образовании производных слов со словообразовательными
аффиксами. Производность корневой морфемы раскрывается и в
образовании сложных, парных слов и сочетаний слов, типологически
присущих для тюркских языков и в диахронии, и в синхронии.
Downloads
Әдебиет
Tenishev E.R. Izbrannye trudy. E.R.Tenishev. Kniga pervaya [Selected works. E.R. Tenishev. The first book]. Ufa, Gilem, 2006. 304 p. [in Russian].
Sevortyan E.V. Etimologicheskij slovar’ tyurkskih yazykov (obshchetyurkskie i mezhtyurkskie osnovy na glasnye) [Etymological Dictionary of Turkic Languages (Common Turkic and Inter-Turkic stem into vowels]. Moscow, Izdatel’stvo «Nauka», 1974. 754 p. [in Russian].
Kotvich V. Issledovaniya po altajskim yazykam. Perevod s pol’skogo [Studies in Altaic languages. Translation from Polish]. Moscow, Izdatel’stvo «Inostrannoj literatury», 1962. 367 p. [in Russian].
Zaionchkovskij A. K voprosu o strukture kornya v tyurkskih yazykah. Glagol’nye osnovy monosillabicheskie (odnoslozhnye), tipa C+V [On the question of the structure of the root in the Turkic languages. Verbal stems are monosyllabic (monosyllabic), type C+V]. In: Voprosy yazykoznaniya [Questions of Linguistics]. 1961. No2. P. 28-35. [in Russian].
Baskakov N.A. Vvedenie v izuchenie tyurkskih yazykov. Izd. 2-e, ispr. i dop [Introduction to the study of Turkic languages. Ed. 2nd, correc. and supplem.]. Moscow, Vysshaya shkola, 1969. 384 p. [in Russian].
Yunusaliev B.M. Kirgizskaya leksikologiya. Ch.1. Razvitie kornevyh slov [Kyrgyz lexicology. Part 1. The development of root words]. Frunze, Nauka, 1959. 178 p. [in Russian].
Kononov A.N. Grammatika yazyka tyurkskih runicheskih pis’mennyh pamyatnikov VII-IX vv. [Grammar of the language of the Turkic runic written monuments of the 7th-9th centuries]. Leningrad, Nauka, 1980. 255 p. [in Russian].
Hasenova A.K. Glagol’nye osnovy kazahskogo yazyka. Avtoreferat dissertacii na soiskanie uchenoj stepeni doktora filologicheskih nauk [Verb bases of the Kazakh language. Abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philology]. Alma-Ata, 1988. 69 p. [in Russian].
Ibatov A.M. Morfemnaya struktura kazahskogo slova. Avtoreferat dissertacii na soiskanie uchenoj stepeni doktora filologicheskih nauk [Morphemic structure of the Kazakh word. Abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philology]. Alma-Ata, 1988. 56 p. [in Russian].
Mankeeva Zh.A. Rekonstrukciya pervichnyh kornej glagol’nyh osnov kazahskogo yazyka [Reconstruction of the primary roots of the verbal stems of the Kazakh language]. Alma-Ata, «Gylym», 1991. 154 p. [in Russian].
Kazhibekov E. Semantika tyurkskogo slova. Problemy mezhurovnevoj sopryazhyonnosti. Avtoreferat dissertacii na soiskanie uchenoj stepeni doktora filologicheskih nauk [Semantics of the Turkic word. Problems of interlevel conjugacy. Abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philology]. Alma-Ata, 1988. 64 p. [in Russian].
Ogden C., Richards I. The Meaning of Meaning. Philosophical Review. N.Y., 1927. 396 p.
Laionz Dzh. Vvedenie v teoreticheskuyu lingvistiku [Introduction to theoretical linguistics]. Moscow, Progress, 1977. 235 p. [in Russian].
Ufimceva A.A. Tipy slovesnyh znakov. Izd. 2-e stereotipnoe [Types of word marks. Ed. 2nd stereotypical]. Moscow, Editorial URSS, 2004. 208 p. [in Russian].
Apresyan Yu.D. Izbrannye trudy. T.I. Leksicheskaya semantika. 2-e izd [Selected works. T.I. Lexical semantics. 2nd ed.]. Moscow, Shkola «Yazyki russkoj kul’tury», 1995. 472 p. [in Russian].
Kobozeva I.M. Lingvisticheskaya semantika [Linguistic semantics]. Moscow, Editorial URSS, 2000. 352 p. [in Russian].
Zhanalina L.K. Sopostavitel’noe slovoobrazovanie russkogo i kazahskogo yazykov [Comparative word formation of Russian and Kazakh languages]. Almaty, 1998. 152 p. [in Russian].
Ramstedt G. Vvedenie v altajskoe yazykoznanie. Morfologiya. per s nem. [Introduction to Altai linguistics. Morphology. Transl. from Germ.]. Moscow, 1957. 233 p. [in Russian].
Batmanov I.A. Yazyk enisejskih pamyatnikov drevnetyurkskoj pis’mennosti [The language of the Yenisei monuments of ancient Turkic writing]. Frunze, Izdatel’stvo Akademii nauk Kirgizskoj SSR, 1959. 218 p. [in Russian].
Melioranskij P.M. Pamyatnik v chest’ Kyul’-tegina [Monument in honor of Kul-tegin]. Sain-Petersburg, Tipografiya imperatorskoj Akademii nauk, 1899. 145 p. [in Russian].
Shaimerdinova N.G. «Kirgizsko-russkij slovar’» (1897): kul’turnye i yazykovye eksplikacii [«Kyrgyz-Russian Dictionary» (1897): cultural and linguistic explications]. In: Turkic Studies Jornal. Vol.1 No 1 2019. Nur-Sultan, 2019. P. 73-88. [in Russian].
Malov S.E. Pamyatniki drevnetyurkskoj pis’mennosti. Teksty i issledovaniya [Monuments of ancient Turkic writing. Texts and studies]. Moscow-Leningrad, Izdatel’stvo AN SSSR, 1951. 455 p. [in Russian].
Shaimerdinova N.G. Kognitivnaya semantika drevnetyurkskih Orhonskih tekstov [Cognitive semantics of ancient Turkic Orkhon texts]. Astana, ENU, 2007. 248 p. [in Russian].
Zholdasbekov M., Sartkozhauly K. Atlas Orhonskih pammyatnikov (per. N. Shaimerdinovoj i dr.) [Atlas of the Orkhon Monuments (translated by N. Shaimerdinova and others)]. Astana, Kultegіn, 2006. 360 p. [in Russian].
Aidarov G. Kone turkі zhazba eskertkіshterіnіn tіlі [The language of ancient Turkic written monuments]. Almaty, «Mektep», 1986. 182 p. [in Kazakh].
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2022 Turkic Studies Journals

Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.

















