Особенности героических эпосов тюркских народов Сибири


Просмотры: 490 / Загрузок PDF: 665

Авторы

  • Гульбахрам Жиембаева Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-2-138-166

Ключевые слова:

миф, архаический эпос, героический эпос, мотив, эпосы: алтайские, хакасские, шорские, тувинские, эпосы саха

Аннотация

Фольклор тюркских народов чрезвычайно богат и разнообразен. В жанровом отношении значительный интерес представляют собой тюркские эпосы, которые, передаваясь в устной и письменной форме из поколения в поколение и которые раскрывают духовное богатство и культуру тюркских народов. Показательны в данном контексте героические эпосы, запечатлевшие исторические факты, события, боевые традиции тюркских народов. Истоки героических эпосов восходят к древним мифам, героическим сказкам, древним сказаниям, где мифологическое сознание в становлении героических эпосов претерпевает значительные ментальные изменения. Мифологические мотивы прослеживаются в богатейших героических эпосах тюркских народов Южной Сибири, представляют сложный синтез древних верований тюркских народов, а сами эпосы прославляют славные подвиги тюркских народов, многие из которых имеют реальную историческую основу.

В данной статье освещается история эпосов (в т.ч. героических) тюркских народов Сибири, осуществляется их системная классификация по происхождению, тематике, сюжетному составу, жанровым признакам, раскрываются сюжетные мотивы, в т.ч. и мифологические. Предполагается, что в структурной основе эпосов тюркских народов Сибири находятся шаманские мифы, вследствие чего структурный каракас и фабула событий в мифах повторяются в эпосах вместе с различными смысловыми изменениями.

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.

Биография автора

Гульбахрам Жиембаева, Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева

PhD, и.о. доцента кафедры тюркологии

Литература

Bajsklan S.M., 1987. Poetika tuvinskogo geroicheskogo eposa [Poetics of the Tuvan heroic epic]. Kyzyl: Tuv. Izd-vo. 72 p. [in Russian].

Basilov V.N., 1984. Izbranniki duhov [Chosen Spirits]. Moscow: Politizdat. 208 p. [in Russian].

Dyrenkova N.P., 1940. Shorskij fol’klor [Shor folklore]. Moscow: Nauka. 448 p. [in Russian].

Zhirmunskij V.M., 1959. Voprosy genezisa i istorii epicheskogo skazaniya ob «Alpamyshe» [Questions of the genesis and history of the epic legend about «Alpamysh»]. In: Ob epose «Alpamysh»: sb. mater. po obsuzhdeniyu eposa «Alpamysh» [About the epic «Alpamysh»: Sat. mater. on the discussion of the epic «Alpamysh»]. Tashkent: AN Uz.SSR. P. 26-60. [in Russian].

Zhirmunskij V.M., 1974. Tyurkskij geroicheskij epos [Turkic heroic epic]. Leningrad: Nauka. 725 p. [in Russian].

Ibraev Sh., 2012. Turkі eposynyn poetikasy men tipologiyasy [Poetics and typology of Turkish epic]. Astana: Saryarqa. 336 p. [in Kazakh].

Illarionov V.V., 1982. Iskusstvo yakutskih olonhosutov [Art of the Yakut olonkhosuts]. Yakutsk: Kn. izd-vo. 128 p. [in Russian].

Qasqabasov S., 2002. Zhanazyq. Astana: Audarma baspasy. 584 p. [in Kazakh].

Levi-Stross K., 1985. Strukturnaya antropologiya [Structural anthropology]. Moscow: Nauka. 536 p. [in Russian].

Orus-ool S.M., 2001. Tuvinskie geroicheskie skazaniya: tekstologiya, poetika, stil’ [Tuvan heroic tales: textual criticism, poetics, style]. Moscow: MAKS Press. 422 p. [in Russian].

Pekarskij E.K., 1959. Slovar’ yakutskogo yazyka [Dictionary of the Yakut language]. Izd. 2-e. Moscow. 648 p. [in Russian].

Propp V.Ya., 1976. Fol’klor i dejstvitel’nost’ [Folklore and reality]. Moscow: Nauka. 327 p. [in Russian].

Putilov B.N., 1988. Geroicheskij epos i dejstvitel’nost’ [Heroic epic and reality]. Leningrad: Nauka. 223 p. [in Russian].

Puhov I.V., 1973. Maadaj Kara. Altajskij geroicheskij epos [Altai heroic epic]. Moscow: Nauka. 474 p. [in Russian].

Puhov I.V., 1962. Yakutskij geroicheskij epos olonho: osnovnye obrazy [Yakut heroic epic olonkho: main images]. Moscow: Izd-vo AN SSSR. 256 p. [in Russian].

Rajhl K., 2008. Tyurkskij epos. Tradicii, formy, poeticheskaya struktura [Turkic epic. Traditions, forms, poetic structure]. Moscow: Vostochnaya literatura. 384 p. [in Russian].

Slepcov P.A., 1972. Yakutsko-russkij slovar’ [Yakut-Russian dictionary]. Moscow: Sovetskaya enciklopediya. 606 p. [in Russian].

Surazakov S.S., 2015. Altaj fol’klor [Altai folklore]. Gorno-Altajsk. 320 p. [in Russian].

Tipologicheskie issledovaniya po fol’kloru [Typological studies on folklore], 1975. Moscow: Nauka. 191 p. [in Russian].

Funk D.A., 1995. Iz istorii izucheniya shorskogo geroicheskogo eposa (1861-1915 gg.) [From the history of the study of the Shor heroic epic (1861-1915)]. Social’no-ekonomicheskoe i kul’turnoe razvitie narodov Severa i Sibirii: tradicii i sovremennost’ [Socio-economic and cultural development of the peoples of the North and Siberia: traditions and modernity]. Moscow: Poligrafservis. P. 118-137. [in Russian].

Hudyakov I.A., 1969. Kratkoe opisanie Verhoyanskogo okruga [Brief description of the Verkhoyansk district]. Leningrad: Nauka. 439 p. [in Russian].

Civ’yan T.V., 1975. K semantike prostranstvennyh elementov v volshebnoj skazke [On the semantics of spatial elements in a fairy tale]. Tipologicheskie issledovaniya po fol’kloru [Typological studies on folklore]. Moscow: Nauka. 191 p. [in Russian].

Chudoyakov A.I., 1998. Shorskie geroicheskie skazaniya: Kan Pergen, Altyn Syryk [Shor heroic tales: Kan Pergen, Altyn Syrok]. Novosibirsk: Nauka. Vol. 17. 464 p. [in Russian].

Ergis G.U., 1974. Ocherki po yakutskomu fol’kloru [Essays on Yakut folklore]. Moscow: Nauka. 404 p. [in Russian].

Altay Destanları 1, hzl. İ, 2002. Dilek. Ankara: TDK yayınları. 365 p. [in Turkish].Altay Destanları 2, hzl. İ. Dilek, 2007. Ankara: TDK yayınları. 472 p. [in Turkish].

Arıkoğlu E., Borbaanay B., 2007. Tuva destanları. Ankara: Türk Dil Kurumu. 581 p. [in Turkish].

Bekki S., 2007. Maaday Kara Destanı. Elazığ: Manas Yayıncılık. 589 p. [in Turkish].

Dilek İ., 1998. Altay-Türk Kayçılık Geleneği ile Türkiye’deki Aşık Tarzı Şiir Geleneği Arasındaki Benzerlikler. Sibirya Araştırmaları, hzl. E. Gürsoy-Naskali. İstanbul: Simurg. P. 195-203. [in Turkish].

Ergun M., 1997. Altay Türkleri’nin Kahramanlık Destanı Alıp Manaş. Konya: Cemre. 160 p. [in Turkish].

Ergun M., 2006. Şor Kahramanlık Destanları. Ankara: Akçağ yayınları. 488 p. [in Turkish].

Ergun M., Aça M., 2005. Tıva Kahramanlık Destanları 2. Ankara: Akçağ Yayınları. 399 p. [in Turkish].

Ergun P., 2010. Hakas Destancılık Geleneği ve Ay Huucun. Konya: Kömen Yayınları. 391 p. [in Turkish].

Ersöz M., 2010. Saha (Yakut) Türklerinin kahramanlık destanı. Ankara: Türksoy yayınları. 524 p. [in Turkish].

Ibraev Sh., 2021. The phenomenological transformation of Abay’s poetry. Turkic Studies Journal, Volume 3, Number 3. P. 28-36.

İnan A., 2018. Makaleler ve Incelemeler. I Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu. 730 p. [in Turkish].

İnan A., 1987. Türk Düğünlerinde Exogamie İzleri. Makaleler ve İncelemeler. Ankara: TTK Yay. C. I. P. 341-349. [in Turkish].

Kirişçioğlu F., 2002. Saha Türk Destanı – Olonho. I Çağdaş Türklük Araştırmaları Sempozyumu. Ankara. P. 124-133. [in Turkish].

Ögel B., 1995. Türk Mitolojisi: Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar. Ankara: TTK Yayınları. 745 p. [in Turkish].

Palkina R.A., 1987. Sazon Saymoviç Surazakov: Bir Altay araştırıcısı, çev. M. Tezcan. Kardaş Edebiyatlar. No15. P. 19-21. [in Turkish].

Reihl K., 2011. Türk Boylarının Destanları, çev. M. Ekici. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. 441 p. [in Turkish].

Seroşevsky V.L., 2007. Saka Yakutlar, çev. A. Acaloğlu. İstanbul: Selenge Yayınevi. 332 p. [in Turkish].

Şor Destanı İncelemeleri, çev. C. Turgunbayer., 2007. Ankara: TDK yayınları. 205 p. [in Turkish].

Surazakov S.S., Hikayeci A.G., 1986. Kalkin’in Biyografisi, çev. M. Tezcan. Kardaş Edebiyatlar. No14. P. 22-28. [in Turkish].

Türk dünyası aşık edebiyatı, edit. N. Ata Yıldız, F. Ahsen Turan, 2016. Ankara: İlksan Matbaası. 812 p. [in Turkish].

Yakut Destan Geleneği ve Er Sogotoh, hzl. M. Ergun, 2013. Ankara: Türk Dil Kurumu. 862 p. [in Turkish].

Yıldırım D., 1998. Türk Bitiği. Ankara: Akçağ yayınları. 150 p. [in Turkish].

Загрузки

Опубликован

2023-06-27

Как цитировать

Жиембаева, Г. (2023). Особенности героических эпосов тюркских народов Сибири. Turkic Studies Journal, 5(2), 138–166. https://doi.org/10.32523/2664-5157-2023-2-138-166

Выпуск

Раздел

Текстология тюркских письменных памятников