1920-1930 жылдары Қазақстандағы жауыққан құдайсыздар одағының қызметі

Галья Алпыспаева; Өмірбай  Бекмағанбетов; Магришат  Байғошкарова

doi:10.32523/2664-5157-2022-3-44-57

Авторлар

Галья Алпыспаева С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті https://orcid.org/0000-0002-0672-8292
Өмірбай Бекмағанбетов С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті
Магришат Байғошкарова С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2664-5157-2022-3-44-57

Кілт сөздер:

құдайсыздар, дінге қарсы насихат, атеизм, конфессиялар, Кеңес өкіметі, дін, Қазақстан, мұрағат көздері

Аннотация

Жауыққан құдайсыздар одағы (ЖҚО) ерікті қоғамдық ұйым ретіңде құрылып,
дінге қарсы күресуді көздеген. Осы мақсатты кең көлемде жүзеге асыру үшін өлкелік,
губерниялық, уездік және болыстық кеңестер құрылған. Белсенді атеистерден тұратын
аймақтық бөлімшелер бұл одақтың ұйтқысына айналған. Авторлар 1920-1930 жылдары
Қазақстандағы құдайсыздар одағының аймақтық бөлімшелері қызметіне кешенді талдау жасап,
олардың құрылымдық ерекшеліктерін, дінге қарсы насихаттың сипаты мен мазмұнын ашып
көрсетеді. Сонымен қатар, мақалада мұрағат дереккөздеріне дискурсивті талдау жүргізіліп,
ЖҚО аймақтық бөлімшелерінің құрылу тарихы, даму кезеңдері, қызметінің негізгі бағыттары,
бұқараның діни дүниетанымымен күресінің формалары мен әдістері зерттелген.
Зерттеу нәтижелері бойынша Қазақстанда ЖҚО-ның құрылып, қызмет жасауы орталық партия
және кеңес органдарынан келіп түскен нұсқаулықтар мен ұсыныстарға сәйкес жүзеге асырылғаны дәйектеледі. Авторлардың пікірінше, дінге қарсы үгіт-насихаттың әртүрлі нысандары мен әдістері
қолданылса да, жұмыс жүйесіз және тиімсіз жүргізілген, өйткені бұқараның діни дүниетанымына
қарсы күреске республика халқының көп конфессиялы құрамы, ұлттық азшылықтар шоғырланған
облыстар мен аудандардағы діни ахуалдың жағдайы үлкен әсер еткен.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор туралы мәлімет

Галья Алпыспаева, С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті

тарих ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан тарихы
кафедрасы

Өмірбай Бекмағанбетов, С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті

тарих ғылымдарының кандидаты, меңгеруші, Қазақстан тарихы кафедрасы

Магришат Байғошкарова , С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті

аға оқытушы, шетел тілдері кафедрасы

Әдебиет

AP RK – Arkhiv Prezidenta Respubliki Kazakhstan [Archive of the President of the Republic of Kazakhstan]. FF. 141, 708.

Bardileva Yu.P., 2011. Antireligioznaya propaganda na evropeyskom severe Rossii po materialam zhurnalov «Antireligioznik» i «Bezbozhnik» (1925-1941 gg.) [Antireligious propaganda in the European North of Russia based on the materials of the magazines «Antireligious» and «Atheist» (1925-1941)]. Vestnik SpbGU [Bulletin of St. Petersburg State University]. 2 (3). P. 42-49. [in Russian].

Chaykin T.K., 2020. Osobennosti osveshcheniya antitserkovnykh aktsiy 1922 g. v donskikh periodicheskikh izdaniyakh [Features of the coverage of the anti-church actions of 1922 in the Don periodicals]. Nauchnaya mysl’ Kavkaza [Scientific thought of the Caucasus]. 3(103). P. 91-98. [in Russian].

GAAO – Gosudarstvennyi arkhiv Akmolinskoi oblasti [State Archive of the Akmolа region]. FF. 25, 3274.GAGN – Gosudarstvennyi arkhiv g. Nur-Sultan [The State Archive of the Nur-Sultan city]. FF. 32, 116GASKO – Gosudarstvennyi arkhiv Severo-Kazakhstanskoi oblasti [State Archive of the North Kazakhstan region]. FF. 1606, 3272.GAYuKO – Gosudarstvennyi arkhiv Yuzhno-Kazakhstanskoi oblasti [State Archive of South Kazakhstan region]. F. 385 p.

Musagulova A.B., Arystanbekova K.D. 2015. Bor’ba sovetskoy vlasti protiv religii i ee otritsatel’nye posledstviya v natsional’nom samosoznanii [The struggle of the Soviet government against religion and its negative consequences in national consciousness]. Vestnik KazNPU [Bulletin of KazNPU]. 1. P. 26-33 [in Russian].

Nurtazina N., 2008. Bor’ba s islamom. Religioznaya politika sovetskoj vlasti v Kazahstane v 20-40-e gody XX veka [Struggle against Islam. Religious policy of the Soviet government in Kazakhstan in the 20-40s of the XX century]. Almaty: Qazaq universitetі. 36 p. [in Russian].

Pokrovskaya S.V., 2007. Soyuz voinstvuyushchikh bezbozhnikov SSSR: organizatsiya i deyatel’nost’ (1925-1947). Avtoref. diss. na soisk. uch. st. kandidata istor. Nauk [The Union of Militant Atheists of the USSR: organization and activity (1925-1947). Dissertation for the degree of candidate of historical sciences]. Protected: 07/00/02. Moscow. 38 p. [in Russian]

Preodolevaya religioznoe vliyanie islama (sbornik dokumentov i materialov) (1990) [Overcoming the religious influence of Islam (collection of documents and materials)]. Alma-Ata: Kazakhstan. 256 p. [in Russian].

Rysbekova S.T., 2014. Izmenenie religioznoy politiki gosudarstva v Kazakhstane (20-e gody KhKh veka) [Changes in the state religious policy in Kazakhstan (the 20s of the twentieth century)]. Vestnik Akademii znaniy [Bulletin of the Academy of Knowledge]. 2 (9). P. 25-30. [in Russian].

Shadrina A.V., 2018. Osobennosti polozheniya Donskoy i Novocherkasskoy eparkhiy v Donskoy respublike v 1918-1919 gg. [Features of the situation of the Don and Novocherkassk dioceses in the Don Republic in 1918-1919]. Sotsial’noe protivostoyanie i ego proyavleniya na Yuge Rossii v XX – nachale XXI v.: materialy Vserossiyskoy nauchnoy konferentsii [Social confrontation and its manifestations in the South of Russia in the XX – early XXI century: materials of the All-Russian Scientific Conference]. Rostov-na-Donu: Izd-vo YuNTs RAN. P. 49-55. [in Russian].

Slezin A.A., 2013. Antireligioznoe nastuplenie sovetskogo gosudarstva v 1927-1929 gg. [Antireligious Attack by the Soviet State in 1927-1929]. Sotsiodinamika [Sociodynamics]. 5. P. 125-189. [in Russian].

Strelets N.Yu., 2012. Vozniknovenie i deyatel’nost’ soyuza voinstvuyushchikh bezbozhnikov v 1920-1940 gody v Orenburgskoy oblasti [The emergence and activity of the Union of militant Atheists in 1920-1940 in the Orenburg region]. Vestnik OGU [Bulletin of OSU]. 7(143). P. 164-170. [in Russian].

Suleymanov R.R., 2015. Soyuz voinstvuyushchikh bezbozhnikov v Tatarskoy ASSR v 1920-e gody [The Union of Militant Atheists in the Tatar ASSR in the 1920s]. Musulmanskiy mir [The Muslim world]. 2. P. 16-52. [in Russian].

Tabunshchikova L.V., 2017. Soyuz voinstvuyushchikh bezbozhnikov na Donskoy zemle: vekhi istorii (1929-1941 gg.) [The league of militant atheists on the Don Land: milestones of history (1929-1941)]. Istoricheskie, filosofskie i yuridicheskie nauki, kul’turologiya i iskusstvovedenie. Voprosy teorii i praktiki [Historical, philosophical and legal sciences, cultural studies and art criticism. Questions of theory and practice]. Tambov: Gramota. 12(86). P. 172-176. [in Russian].

Tabunshchikova L.V., 2021. Tserkov’ i sovetskaya vlast’ na Donu: tserkovno-gosudarstvennye otnosheniya na territorii Donskoy (Rostovskoy) oblasti (1920-1943 gg.) [Church ‘and Soviet Power’ on the Don: Church-state relations on the territory of the Don (Rostov) region (1920-1943)]. Rostov-na-Donu – Taganrog: izdatel’stvo Yuzhnogo federal’nogo universiteta. 380 p. [in Russian].

Zhanbosinova A.S., 2015. Kampaniya po iz yatiyu religioznykh tsennostey v 20-e gg. XX veka kak metod bor’by s kul’tom [The campaign for the seizure of religious values in the 20s of the XX century as a method of combating the cult]. Narody i religii Evrazii [Peoples and Religions of Eurasia]. 8. P. 264-275. [in Russian].